Shloka 36
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
वैवस्वत निसर्गेण तेषां ज्ञेयस्तु विस्तरः / अनूना नातिरिक्तास्ते यस्मात्मर्वे विवस्वतः
Transliteration
vaivasvata nisargeṇa teṣāṃ jñeyastu vistaraḥ / anūnā nātiriktāste yasmātmarve vivasvataḥ
Translation
وائیوسوت کی تخلیقی ترتیب کے مطابق ان کا تفصیلی بیان جاننا چاہیے۔ وہ نہ کم ہیں نہ زیادہ، کیونکہ وہ سب وِوَسوان سے ہی پیدا ہوئے ہیں۔
Word by Word
वैवस्वतof Vaivasvata
वैवस्वत:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootवैवस्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुषार्थे/सम्बन्धे; अव्यक्त-विभक्ति (पाठभेदे सम्भवम्: वैवस्वत-निसर्गेण इति)
निसर्गेणby the origin/creation
निसर्गेण:
करण/प्रकार (Instrument/Manner)
TypeNoun
Rootनिसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
ज्ञेयःis to be known
ज्ञेयः:
विधेय (Predicate)
TypeAdjective
Rootज्ञा (धातु) → ज्ञेय (कृदन्त; तव्यत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive: to be known)
तुindeed/but
तु:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
विस्तरःthe extent/detail
विस्तरः:
कर्ता (Kartā; subject of ज्ञेयः)
TypeNoun
Rootविस्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अनूनाःnot deficient
अनूनाः:
कर्ता-विशेषण (qualifying ते)
TypeAdjective
Rootअनून (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
नnot
न:
सम्बन्ध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
अतिरिक्ताःexcessive
अतिरिक्ताः:
कर्ता-विशेषण (qualifying ते)
TypeAdjective
Rootअतिरिक्त (कृदन्त; अति+रिच्, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (excessive/surplus)
तेthey
ते:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
यस्मात्because/from which
यस्मात्:
अपादान/हेतु (Ablative/Cause)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; हेत्वर्थे (ablative of cause)
मर्वे(unclear reading)
मर्वे:
अधिकरण (Adhikaraṇa?)
TypeNoun
Rootमर्व (प्रातिपदिक; पाठदोष/दुर्लभ)
Formसप्तमी, एकवचन (पाठानुसार); अर्थ/रूप अनिश्चित (corrupt/rare form)
विवस्वतःof Vivasvat (the Sun)
विवस्वतः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootविवस्वत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन