Shloka 60
Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्
Devanagari script
क्रियायास्तनयौ प्रोक्तौ दमश्च शम एव च / बुद्धेर्बोधः सुतश्चापि अप्रमादश्च तावुभौ
Transliteration
kriyāyāstanayau proktau damaśca śama eva ca / buddherbodhaḥ sutaścāpi apramādaśca tāvubhau
Translation
کریا کے دو پُتر کہے گئے ہیں—‘دم’ اور ‘شم’. بُدھی کا پُتر ‘بودھ’ بھی ہے؛ اور ‘اپرماد’ بھی—یہ دونوں۔
Word by Word
क्रियायाःof Kriyā (Action)
क्रियायाः:
सम्बन्ध (Genitive/possessor)
TypeNoun
Rootक्रिया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
तनयौtwo sons
तनयौ:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootतनय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; nominative dual
प्रोक्तौare declared
प्रोक्तौ:
क्रिया (Predicate/Verbal adjective)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु) + त (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; 'are declared'
दमःDama (Self-control)
दमः:
कर्ता (Kartā/Subject; one of the two)
TypeNoun
Rootदम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
चand
च:
सम्बन्ध (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
शमःŚama (Tranquility)
शमः:
कर्ता (Kartā/Subject; second of the two)
TypeNoun
Rootशम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis: indeed/just)
चand
च:
सम्बन्ध (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
बुद्धेःof Buddhi (Intellect)
बुद्धेः:
सम्बन्ध (Genitive/possessor)
TypeNoun
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
बोधःBodha (Awakening/Knowledge)
बोधः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootबोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
सुतःson
सुतः:
प्रत्यय/सम्बन्ध (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; predicate nominative with बोधः
चand
च:
सम्बन्ध (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अप्यर्थ (also)
अप्रमादःApramāda (Vigilance)
अप्रमादः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootअ + प्रमाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
चand
च:
सम्बन्ध (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
तौthose two
तौ:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; pronoun 'those two'
उभौboth
उभौ:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootउभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; agrees with तौ