Previous Verse
Next Verse

Shloka 31

Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्

प्रतिस्रोतात्मको ऽधर्मो हिंसा चैवाशुभात्मिका / ततः प्रतिहते तस्य प्रतीते वरणात्मके

pratisrotātmako 'dharmo hiṃsā caivāśubhātmikā / tataḥ pratihate tasya pratīte varaṇātmake

ادھرم الٹی دھارا کی فطرت والا تھا، اور ہنسا بھی منحوس سرشت کی تھی۔ پھر اس کا وہ پردہ نما بھاؤ رُک کر ظاہر ہوا۔

प्रतिस्रोत-आत्मकःhaving a contrary-current nature
प्रतिस्रोत-आत्मकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootप्रतिस्रोतस् (प्रातिपदिक) + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (कर्मधारयभाव: ‘प्रतिस्रोतः आत्मा यस्य’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
अधर्मःunrighteousness
अधर्मः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हिंसाviolence
हिंसा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootहिंसा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphasis)
अशुभ-आत्मिकाof inauspicious nature
अशुभ-आत्मिका:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootअशुभ (प्रातिपदिक) + आत्मिका (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘अशुभा आत्मिका’), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
ततःthen/thereupon
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverb)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formहेतौ/क्रमे अव्यय (thereupon/from that)
प्रतिहतेwhen (it/he) was struck/checked
प्रतिहते:
Adhikarana (अधिकरण/Locative absolute)
TypeAdjective
Rootप्रति√हन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सति-सप्तमीभाव (locative absolute sense)
तस्यof him/of that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम
प्रतीतेwhen it was perceived/realized
प्रतीते:
Adhikarana (अधिकरण/Locative absolute)
TypeAdjective
Rootप्रति√इ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमीभाव
वरण-आत्मकेin/when (it was) of the nature of covering/obstruction
वरण-आत्मके:
Adhikarana (अधिकरण/Locative absolute)
TypeAdjective
Rootवरण (प्रातिपदिक) + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (कर्मधारयभाव: ‘वरणं आत्मा यस्य’), पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण