Shloka 14
Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्
Devanagari script
एवं प्रीतात्मनस्तस्य स्वदेहार्द्धाद्विनिःसृता / नारी परमकल्याणी सर्वभूतमनोहरा
Transliteration
evaṃ prītātmanastasya svadehārddhādviniḥsṛtā / nārī paramakalyāṇī sarvabhūtamanoharā
Translation
یوں خوش دل بھگوان کے اپنے جسم کے آدھے حصے سے ایک نہایت مبارک، تمام مخلوقات کے دل موہ لینے والی عورت ظاہر ہوئی۔
Word by Word
एवंthus
एवं:
सम्बन्ध (Manner)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (manner adverb)
प्रीतात्मनःof him whose heart was pleased
प्रीतात्मनः:
सम्बन्ध (Genitive qualifier)
TypeAdjective
Rootप्रीत + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास: प्रीतः आत्मा यस्य/प्रीत आत्मा ‘one whose self is pleased’; पुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन (qualifying तस्य)
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (Possessor/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
स्वदेहार्द्धात्from half of his own body
स्वदेहार्द्धात्:
अपादान (Ablative source/अपादान)
TypeNoun
Rootस्व + देह + अर्द्ध (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: स्वस्य देहस्य अर्द्धम् ‘half of (his) own body’; नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन
विनिःसृताemerged/issued forth
विनिःसृता:
कर्तृविशेषण (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootवि+निः+सृ (धातु) → विनिःसृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘emerged/issued forth’ (agreeing with नारी)
नारीa woman
नारी:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनारी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
परमकल्याणीmost auspicious
परमकल्याणी:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपरम + कल्याणी (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास: परमं कल्याणी ‘supremely auspicious’; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (qualifying नारी)
सर्वभूतमनोहराenchanting to all beings
सर्वभूतमनोहरा:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व + भूत + मनोहर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: सर्वेषां भूतानां मनोहरः/मनोहरा ‘charming to all beings’; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (qualifying नारी)