Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्

तत्तमः प्रतिनुत्तं वै मिथुनं संप्रसूयत / अधर्माचरणा त्तस्य हिंसा शोको व्यजायत

tattamaḥ pratinuttaṃ vai mithunaṃ saṃprasūyata / adharmācaraṇā ttasya hiṃsā śoko vyajāyata

وہ تَمَس، پسپا کیے جانے پر، ایک جوڑا پیدا کرنے لگا۔ اُس کے اَدھرم کے برتاؤ سے ہنسا (تشدد) اور شوق (غم) پیدا ہوئے۔

tatthat
tat:
Karta (कर्ता/Subject determiner)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (प्रथमा/1st), Singular (एकवचन); used as demonstrative determiner
tamaḥdarkness (tamas)
tamaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roottamas (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (प्रथमा/1st), Singular (एकवचन)
pratinuttamrepelled, pushed back
pratinuttam:
Karta (कर्ता/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootnud (धातु)
FormPast passive participle (क्त), Neuter, Nominative (प्रथमा/1st), Singular (एकवचन); prati+√nud ‘driven back/repelled’; qualifies tamaḥ
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), emphatic particle (निश्चयार्थक)
mithunama pair, couple
mithunam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootmithuna (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (द्वितीया/2nd), Singular (एकवचन)
saṃprasūyatabrought forth
saṃprasūyata:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootsū (धातु)
FormImperfect (लङ्), Ātmanepada (आत्मनेपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); saṃ+pra+√sū ‘gave birth/produced’
adharma-ācaraṇātfrom practicing unrighteousness
adharma-ācaraṇāt:
Apadana (अपादान/Source-cause)
TypeNoun
Rootadharma (प्रातिपदिक) + ācaraṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Ablative (पञ्चमी/5th), Singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुष: ‘adharmasya ācaraṇam’ → ‘from the practice of adharma’
tasyaof that/thereof
tasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Genitive (षष्ठी/6th), Singular (एकवचन)
hiṃsāviolence
hiṃsā:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roothiṃsā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (प्रथमा/1st), Singular (एकवचन)
śokaḥgrief
śokaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootśoka (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (प्रथमा/1st), Singular (एकवचन)
vyajāyataarose, was born
vyajāyata:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootjan (धातु)
FormImperfect (लङ्), Ātmanepada (आत्मनेपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); vi+√jan ‘arose/was born’