Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्

ततः स तेन दुखेनशुचं चक्रे जगत्पतिः / तमश्च व्यनुदत्पश्चाद् रजसातु समावृणोत्

tataḥ sa tena dukhenaśucaṃ cakre jagatpatiḥ / tamaśca vyanudatpaścād rajasātu samāvṛṇot

تب جگت پتی نے اُس دکھ سے شوق (غم) کو پیدا کیا۔ پھر اُس نے تَمَس کو دور کیا اور رَجَس سے اسے ڈھانپ دیا۔

tataḥthen
tataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), adverb
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (प्रथमा/1st), Singular (एकवचन)
tenaby that
tena:
Karana (करण/Instrument-cause)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Instrumental (तृतीया/3rd), Singular (एकवचन)
duḥkhenaby sorrow
duḥkhena:
Karana (करण/Cause)
TypeNoun
Rootduḥkha (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental (तृतीया/3rd), Singular (एकवचन)
aśucamimpurity
aśucam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootaśuci (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (द्वितीया/2nd), Singular (एकवचन)
cakremade, produced
cakre:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु)
FormPerfect (लिट्), Ātmanepada (आत्मनेपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
jagat-patiḥlord of the world
jagat-patiḥ:
Karta (कर्ता/Apposition)
TypeNoun
Rootjagat (प्रातिपदिक) + pati (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (प्रथमा/1st), Singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुष: ‘jagataḥ patiḥ’
tamaḥdarkness (tamas)
tamaḥ:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Roottamas (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (द्वितीया/2nd), Singular (एकवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), conjunction (समुच्चय)
vyanudatdrove away
vyanudat:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootnud (धातु)
FormImperfect (लङ्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); vi+anu+√nud ‘drove away’
paścātafterwards
paścāt:
Sambandha (सम्बन्ध/Temporal adverb)
TypeIndeclinable
Rootpaścāt (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), adverb (कालवाचक)
rajasāby rajas
rajasā:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootrajas (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental (तृतीया/3rd), Singular (एकवचन)
tuthen/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), particle
samāvṛṇotcovered, enveloped
samāvṛṇot:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootvṛ (धातु)
FormImperfect (लङ्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); sam-ā-√vṛ ‘covered/enveloped’