Shloka 4
लोकज्ञान-वर्णन (Lokajñāna-varṇana) — Description of World-Knowledge / Cosmogonic Classification
Devanagari script
तदाभिध्यायतः सर्गं प्रयत्नो ऽभूत्प्रजापतेः / ततो ऽस्य जघ नात्पूर्वमसुरा जज्ञिर सुताः
Transliteration
tadābhidhyāyataḥ sargaṃ prayatno 'bhūtprajāpateḥ / tato 'sya jagha nātpūrvamasurā jajñira sutāḥ
Translation
تب سृष्टि کا دھیان کرتے ہوئے پرجاپتی نے تخلیق کے لیے بڑا جتن کیا۔ پھر اس کے جَغَن حصے سے پہلے اسور نامی بیٹے پیدا ہوئے۔
Word by Word
तदाthen
तदा:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
अभिध्यायतःof (him) meditating / while meditating
अभिध्यायतः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootअभि-ध्यै (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद; प्रथमा-एकवचन-सम्बद्धं वर्तमानकाले कृदन्तवत् प्रयोगः; रूपम्: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्तस्य षष्ठी/पञ्चमी-एकवचन (gen/abl sg) ‘अभिध्यायतः’ = ‘ध्यानं कुर्वतः’
सर्गम्creation
सर्गम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
प्रयत्नःeffort
प्रयत्नः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
अभूत्arose / came to be
अभूत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ्-लकार (Aorist), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
प्रजापतेःof Prajāpati
प्रजापतेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootप्रजा-पति (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष): प्रजायाः पतिः; पुंलिङ्ग; षष्ठी (6th/genitive), एकवचन
ततःthereupon / from that
ततः:
Apadana (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअपादान/क्रमवाचक-अव्यय (from that/thereupon)
अस्यof him
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी (6th/genitive), एकवचन
जघनात्from the buttocks / posterior
जघनात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootजघन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी (5th/ablative), एकवचन
पूर्वम्first / earlier
पूर्वम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formकालवाचक-अव्यय (adverbial accusative)
असुराःAsuras
असुराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअसुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन
जज्ञिरेwere born
जज्ञिरे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन
सुताःsons / offspring
सुताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन; असुराणां विशेषणवत् (appositional)