Shloka 24
लोकज्ञान-वर्णन (Lokajñāna-varṇana) — Description of World-Knowledge / Cosmogonic Classification
Devanagari script
तस्माद्देवा दिव्यतन्वा तुष्ट्या सृष्टा सुखात्तु वै / यस्मात्तेषां दिवा जन्म बलिनस्तेन ते दिवा
Transliteration
tasmāddevā divyatanvā tuṣṭyā sṛṣṭā sukhāttu vai / yasmātteṣāṃ divā janma balinastena te divā
Translation
پس دیوتا دیویہ تن کے ساتھ، تَسکین و خوشی سے پیدا کیے گئے۔ چونکہ اُن کی پیدائش دن میں ہوئی اور وہ قوی ہیں، اس لیے وہ ‘دِوا’ کہلائے۔
Word by Word
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Hetu/Apādāna-arthaka (हेतु/अपादानार्थक)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Avyaya), तस्मात्-प्रयोगः; ablatival adverbial sense (तस्मात् = ‘therefore/from that’)
देवाःthe gods
देवाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)
दिव्य-तन्वाwith a divine body
दिव्य-तन्वा:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक) + तनु (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (Tatpurusha), तृतीया-तत्पुरुष (Instrumental determinative: ‘with divine body’); स्त्रीलिङ्ग (Feminine), तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (Singular)
तुष्ट्याby satisfaction/with delight
तुष्ट्या:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootतुष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (Singular)
सृष्टाःcreated
सृष्टाः:
Karta-sāmānādhikaraṇya (कर्तृ-सामानाधिकरण; predicate to देवाः)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formकृदन्त (Kridanta), क्त-प्रत्ययान्त (Past passive participle, PPP), पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural); passive/resultative sense ‘created’
सुखात्from happiness/comfort
सुखात्:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन (Singular)
तुindeed/but
तु:
Sambandha/Avadhāraṇa (सम्बन्ध/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (Avyaya), निपात (particle), contrast/emphasis
वैindeed
वै:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय (Avyaya), निपात (particle) for emphasis/assurance
यस्मात्because/from which
यस्मात्:
Hetu/Apādāna-arthaka (हेतु/अपादानार्थक)
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Avyaya), यत्-तस्मात्-सम्बन्धे; ablatival relative adverb ‘because/from which’
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन (Plural) (gender-contextual)
दिवाby day
दिवा:
Adhikaraṇa (अधिकरण; time)
TypeIndeclinable
Rootदिव्/दिवा (अव्यय/प्रातिपदिक-प्रयोग)
Formअव्यय (Avyaya), कालवाचक (temporal adverb) ‘by day/in daytime’
जन्मbirth
जन्म:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजन्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
बलिनःstrong
बलिनः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबलिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural); ‘strong’ (agreeing with देवाः understood)
तेनtherefore
तेन:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत्-प्रयोग (indeclinable-like connective), तेन = ‘therefore/for that reason’ (instrumental used adverbially)
तेthey (those gods)
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)
दिवाः(called) ‘days’/‘divā’
दिवाः:
Karta-sāmānādhikaraṇya (कर्तृ-सामानाधिकरण; naming)
TypeNoun
Rootदिव (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural); ‘days’ / ‘daytime (as a class)’