Shloka 88
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
तस्यामेवाल्पशिष्टायां सिद्ध्यां कालवशात्तदा / वर्त्तंते चानया तासां द्वंद्वान्यत्युत्थितानि तु
Transliteration
tasyāmevālpaśiṣṭāyāṃ siddhyāṃ kālavaśāttadā / varttaṃte cānayā tāsāṃ dvaṃdvānyatyutthitāni tu
Translation
وقت کے غلبے سے اُس وقت اس سِدھی کا تھوڑا سا حصہ ہی باقی رہا؛ اسی کے باعث ان کے درمیان سخت تضاد اور کشمکش بہت بڑھ گئی۔
Word by Word
तस्याम्in that (f.)
तस्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी (Loc/7th), एकवचन; सर्वनाम
एवonly/indeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण-निपात
अल्प-शिष्टायाम्when only a little remained
अल्प-शिष्टायाम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअल्प (प्रातिपदिक) + शिष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी (Loc/7th), एकवचन; तत्पुरुष-समास: अल्पं शिष्टं यस्याम् = in which little remained
सिद्ध्याम्in the accomplishment/power
सिद्ध्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसिद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी (Loc/7th), एकवचन
काल-वशात्due to the power of time
काल-वशात्:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक) + वश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; पञ्चमी (Abl/5th), एकवचन; तत्पुरुष-समास: कालस्य वशः; अव्ययीभाववत् प्रयोग (adverbial): due to the sway of time
तदाthen
तदा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; काल-अव्यय (temporal adverb)
वर्तन्तेthey occur/come to be
वर्तन्ते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवृत्/वर्त् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)
अनयाby this (f.)
अनया:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया (Inst/3rd), एकवचन; सर्वनाम
तासाम्of them
तासाम्:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; षष्ठी (Gen/6th), बहुवचन; सर्वनाम
द्वन्द्वानिconflicts/pairs of opposites
द्वन्द्वानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootद्वन्द्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा (Nom/1st), बहुवचन
अति-उत्थितानिgreatly arisen
अति-उत्थितानि:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअति (उपसर्ग/अव्यय) + उत्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा (Nom/1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP): उत्थित = arisen; उपसर्ग: अति (excessively)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक-निपात (adversative/emphatic particle)