Shloka 51
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
बलवर्णकरी तेषां जरारोगप्रणाशिनी / असंस्कार्यैः शरीरैस्तु प्रजास्ताः स्थिरयौवनाः
Transliteration
balavarṇakarī teṣāṃ jarārogapraṇāśinī / asaṃskāryaiḥ śarīraistu prajāstāḥ sthirayauvanāḥ
Translation
وہ ان کے زور و رنگت کو بڑھاتی اور بڑھاپے و بیماری کو مٹا دیتی ہے۔ کسی خاص سنسکار کے بغیر ہی ان کے جسم ہوتے ہیں، اور رعایا ہمیشہ کی جوانی والی رہتی ہے۔
Word by Word
बलstrength
बल:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद (in compound)
वर्णcomplexion; color
वर्ण:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootवर्ण (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद (in compound)
करीmaking/producing
करी:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + णिनि/इन् (कृदन्त; agentive)
Formकर्तरि कृदन्त (agent noun); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (implied subject)
बलवर्णकरीproducing strength and complexion
बलवर्णकरी:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबल-वर्ण-करी (प्रातिपदिक; समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha/Genitive (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; सर्वनाम
जराold age
जरा:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootजरा (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद (in compound)
रोगdisease
रोग:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootरोग (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद (in compound)
प्रणाशिनीdestroying
प्रणाशिनी:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्र-नश् (धातु) + णिनी (कृदन्त; agentive feminine)
Formकर्तरि कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
जरारोगप्रणाशिनीdestroyer of old age and disease
जरारोगप्रणाशिनी:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootजरा-रोग-प्रणाशिनी (प्रातिपदिक; समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण
असंस्कार्यैःunrefinable; not needing purification
असंस्कार्यैः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ-सम्-स्कर्य (प्रातिपदिक; नञ्-पूर्वक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; विशेषण (qualifying 'शरीरैः')
शरीरैःwith bodies
शरीरैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootशरीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; करण (instrument/means)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
प्रजाःcreatures; people
प्रजाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
ताःthose
ताः:
Apposition (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; सर्वनाम
स्थिरsteady; lasting
स्थिर:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeAdjective
Rootस्थिर (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद (in compound)
यौवनाःyouth
यौवनाः:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootयौवन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; समासान्तपद (in compound)
स्थिरयौवनाःhaving stable youth; ever-youthful
स्थिरयौवनाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्थिर-यौवन (प्रातिपदिक; समास)
Formस्त्रीलिङ्ग (agreeing with प्रजाः/ताः), प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; बहुव्रीहिः = 'येषां यौवनं स्थिरम्'