Shloka 50
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
मनो ऽभिलषितः काम स्तासां सर्वत्र सर्वदा / उत्तिष्ठंति पृथिव्यां वै तेषां ध्यानै रसातलात्
Transliteration
mano 'bhilaṣitaḥ kāma stāsāṃ sarvatra sarvadā / uttiṣṭhaṃti pṛthivyāṃ vai teṣāṃ dhyānai rasātalāt
Translation
ان کی دل کی چاہت ہر جگہ ہر وقت پوری ہوتی ہے۔ ان کے دھیان کی قوت سے رساتل سے بھی زمین پر چیزیں ظاہر ہو اٹھتی ہیں۔
Word by Word
मनःmind
मनः:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासपूर्वपद (in compound)
अभिलषितःdesired; wished for
अभिलषितः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअभि-लष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying 'कामः')
कामःdesire; wish
कामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
तासाम्of those (women/beings)
तासाम्:
Sambandha/Genitive (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; सर्वनाम
सर्वत्रeverywhere
सर्वत्र:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (adverb of place)
सर्वदाalways
सर्वदा:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb of time)
उत्तिष्ठन्तिarise; come forth
उत्तिष्ठन्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootउत्-स्था (धातु)
Formलट् (present/वर्तमान), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद
पृथिव्याम्on the earth
पृथिव्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; स्थान (locative)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha/Genitive (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक (contextual), षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; सर्वनाम
ध्यानैःby (their) thought/meditation
ध्यानैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootध्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; करण (instrument)
रसातलात्from Rasātala (netherworld)
रसातलात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootरसातल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादान (ablative)