Previous Verse
Next Verse

Shloka 45

Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala

Earth after Pralaya

आदौ कृतयुगं प्राहुः संध्यांशौ च चतुःशतौ / ततः सहस्रशस्तास्तु प्रजासु प्रथितास्विह

ādau kṛtayugaṃ prāhuḥ saṃdhyāṃśau ca catuḥśatau / tataḥ sahasraśastāstu prajāsu prathitāsviha

ابتدا میں اسے کِرت یُگ کہا گیا، اور سندھیا اور سندھیانش دونوں چار چار سو بتائے گئے۔ پھر یہ بات یہاں پرجاؤں میں ہزاروں طرح مشہور ہوئی۔

आदौin the beginning
आदौ:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootआदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; अव्ययीभावार्थे ‘at the beginning’
कृत-युगम्the Kṛta-yuga
कृत-युगम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकृत (प्रातिपदिक) + युग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; तत्पुरुषः (कृतं युगम्)
प्राहुःthey said/called
प्राहुः:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + अह् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्
संध्या-अंशौthe two twilight portions (dawn & dusk parts)
संध्या-अंशौ:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसंध्या (प्रातिपदिक) + अंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा), द्विवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (संध्यायाः अंशौ)
and
:
सम्बन्ध (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
चतुः-शतौtwo (sets of) four hundred
चतुः-शतौ:
विशेषण/प्रमाण (Measure/प्रमाण)
TypeNoun
Rootचतुर् (संख्याप्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन; द्विगु-समासः (चत्वारि शते)
ततःthen/thereafter
ततः:
सम्बन्ध (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), क्रम/अनन्तरार्थे
सहस्र-शःby thousands, in thousands
सहस्र-शः:
सम्बन्ध (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसहस्र (प्रातिपदिक) + शस् (तद्धित-अव्यय)
Formअव्ययीभावः; ‘-शः’ (distributive adverbial suffix)
ताःthose (they)
ताः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
तुindeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
प्रजासुamong the creatures/people
प्रजासु:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे सप्तमी (7th/अधिकरण), बहुवचन
प्रथिताःwell-known, famed
प्रथिताः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र + थि (धातु)
Formकृदन्तः—क्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्गे प्रथमा, बहुवचन
इहhere (in this world/teaching)
इह:
देशाधिकरण (Locative sense/देश)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)