Shloka 3
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
जलेन समनुप्लाव्य सर्वतः पृथिवीतले / प्रविभागेन भूतेषु सत्यमात्रे स्थितेषु वा
Transliteration
jalena samanuplāvya sarvataḥ pṛthivītale / pravibhāgena bhūteṣu satyamātre sthiteṣu vā
Translation
پانی نے زمین کی سطح کو ہر طرف سے ڈھانپ کر غرق کر دیا تھا؛ اور مخلوقات میں تقسیم و امتیاز کے باوجود وہ صرف حقیقتِ حق (ستیہ) میں قائم تھیں۔
Word by Word
jalenawith water
jalena:
Karana (करण/instrument)
TypeNoun
Rootjala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
samanuplāvyahaving inundated
samanuplāvya:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootsamu + anu + plū (धातु) + ya (ल्यप्)
Formल्यप्-अव्ययकृदन्त (gerund); उपसर्ग: सम् + अनु; ‘having flooded/immersed’
sarvataḥeverywhere
sarvataḥ:
Adhikarana (अधिकरण/place)
TypeIndeclinable
Rootsarvatas (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (from all sides/everywhere)
pṛthivī-taleon the surface of the earth
pṛthivī-tale:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Rootpṛthivī + tala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तत्पुरुष (पृथिव्याः तलम्)
pravibhāgenaby division/according to differentiation
pravibhāgena:
Karana (करण/instrument/manner)
TypeNoun
Rootpra + vibhāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण
bhūteṣuamong beings/elements
bhūteṣu:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Rootbhūta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन
satya-mātrein mere truth alone
satya-mātre:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Rootsatya + mātra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (सत्यस्य मात्रम् = mere truth/only reality)
sthiteṣubeing situated/remaining
sthiteṣu:
Visheshana (विशेषण/modifier)
TypeAdjective
Rootsthita (प्रातिपदिक; √sthā + kta)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; भूतकृदन्त-विशेषण (agreeing with bhūteṣu)
vāor
vā:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक निपात (or/even)