Shloka 2
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
ब्रह्मा तु सलिले तस्मिन् वायुर्भूत्वा तदाचरत् / अन्धकारार्णवे तस्मिन्नष्टे स्थावरजंगमे
Transliteration
brahmā tu salile tasmin vāyurbhūtvā tadācarat / andhakārārṇave tasminnaṣṭe sthāvarajaṃgame
Translation
اس پانی میں برہما ہوا کی صورت اختیار کرکے گردش کرتے تھے، جب اس تاریک سمندر میں ثابت و متحرک سب مخلوقات فنا ہو چکی تھیں۔
Word by Word
brahmāBrahmā
brahmā:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
salilein the water
salile:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Rootsalila (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
tasminin that
tasmin:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सर्वनाम
vāyuḥwind
vāyuḥ:
Karta (कर्ता; predicative complement)
TypeNoun
Rootvāyu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
bhūtvāhaving become
bhūtvā:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (धातु) + त्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having become’
tadāthen
tadā:
Adhikarana (अधिकरण/time)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (then)
acaratmoved/acted
acarat:
Kriya (क्रिया/predicate)
TypeVerb
Rootcar (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
andhakāra-arṇavein the ocean of darkness
andhakāra-arṇave:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Rootandhakāra + arṇava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारय (अन्धकाररूपः अर्णवः)
tasminin that
tasmin:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सर्वनाम (refers to arṇava)
naṣṭewhen (they were) destroyed/vanished
naṣṭe:
Adhikarana (अधिकरण/locative absolute)
TypeAdjective
Rootnaṣṭa (प्रातिपदिक; √naś + kta)
Formसप्तमी, एकवचन; भूतकृदन्त-विशेषण; (locative absolute sense with tasmin)
sthāvara-jaṅgame(all) stationary and moving beings
sthāvara-jaṅgame:
Adhikarana (अधिकरण/locative absolute complement)
TypeNoun
Rootsthāvara + jaṅgama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; द्वन्द्व (स्थावराणि च जङ्गमानि च)