Shloka 128
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
प्रादुर्भूतास्तु त्रेतायां मायायामौषधस्य वा / तदौषधेन वर्तंते प्रजास्त्रेता मुखे तदा
Transliteration
prādurbhūtāstu tretāyāṃ māyāyāmauṣadhasya vā / tadauṣadhena vartaṃte prajāstretā mukhe tadā
Translation
تریتا یُگ میں اوشدھی کی مایا سے وہ ظاہر ہوئے۔ تب تریتا کے آغاز میں رعایا اسی اوشدھی کے سہارے زندگی بسر کرتی تھی۔
Word by Word
प्रादुः-भूताःmanifested, appeared
प्रादुः-भूताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रादुः-भूत (प्रातिपदिक; भूत = √भू (धातु) क्त-प्रत्ययान्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; अव्ययीभाव (प्रादुः + भूत) ‘manifested’
तुindeed
तु:
Sambandha/Discourse (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
त्रेतायाम्in the Tretā (age)
त्रेतायाम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootत्रेता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; युगवाचक
मायायाम्in/through the power (māyā)
मायायाम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमाया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन
औषधस्यof the herb/medicine
औषधस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootऔषध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th case), एकवचन
वाor
वा:
Disjunction (विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle)
तत्-औषधेनby that herb/medicine
तत्-औषधेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद्-औषध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन; कर्मधारय (तत् औषधम्)
वर्तन्तेlive/continue, subsist
वर्तन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वृत् (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; आत्मनेपद
प्रजाःcreatures, subjects
प्रजाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन
त्रेताTretā (age)
त्रेता:
Sambodhana/Apposition (सम्बोधन/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootत्रेता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; युगवाचक (as apposition/heading)
मुखेat the beginning, in the face/front
मुखे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन
तदाthen
तदा:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)