Previous Verse
Next Verse

Shloka 110

Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala

Earth after Pralaya

अथ किष्कुशतान्यष्टौ प्राहुर्मुख्यं निवेशनम् / नगरादर्द्धविषकंभः खेटं पानं तदूर्द्धतः

atha kiṣkuśatānyaṣṭau prāhurmukhyaṃ niveśanam / nagarādarddhaviṣakaṃbhaḥ kheṭaṃ pānaṃ tadūrddhataḥ

پھر کہا گیا ہے کہ آٹھ سو کِشکو کی پیمائش والا ہی اصلی رہائش ہے۔ شہر کے نصف قطر کے برابر ‘کھیت’ ہوتا ہے، اور اس سے اوپر والے درجے کو ‘پان’ کہا گیا ہے۔

athathen/now
atha:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formआरम्भार्थक-अव्यय (discourse particle)
kiṣku-śatānihundreds of kiṣku (units)
kiṣku-śatāni:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkiṣku + śata (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), बहुवचन; तत्पुरुष—‘kiṣku’ (a measure) + ‘śata’ (hundreds): ‘hundreds of kiṣku’
aṣṭaueight
aṣṭau:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootaṣṭa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; संख्यावाचक—‘eight’ (agreeing with implied ‘śatāni’)
prāhuḥthey declare
prāhuḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√ah (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; ‘they have said/declare’
mukhyamprincipal/main
mukhyam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmukhya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषण
niveśanama settlement/dwelling
niveśanam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootniveśana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; ‘dwelling/settlement’ (object of prāhuḥ)
nagarātfrom the city
nagarāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootnagara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; अपादान—‘from the city’
arddha-viṣakaṃbhaḥ(is) half a viṣkaṃbha
arddha-viṣakaṃbhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootarddha + viṣkaṃbha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; तत्पुरुष—‘half’ + ‘viṣkaṃbha’ (span/measure)
kheṭama kheṭa (hamlet)
kheṭam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkheṭa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; ‘hamlet/outpost’ (as measure/extent)
pānampāna (a place/unit)
pānam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; ‘drinking place/water-supply’ or name of a unit/place
tatthat
tat:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; सर्वनाम—‘that’ (referring to kheṭa/pāna)
ūrdhataḥabove/over that
ūrdhataḥ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootūrdhatas (अव्यय)
Formदिशावाचक-अव्यय (adverb) ‘above/upwards’