Shloka 100
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
चतुर्हस्तो धनुर्द्दंडो नालिका युगमेव च / धनुःसहस्त्रे द्वे तत्र गव्यूतिस्तौः कृता तदा
Transliteration
caturhasto dhanurddaṃḍo nālikā yugameva ca / dhanuḥsahastre dve tatra gavyūtistauḥ kṛtā tadā
Translation
دھنوردنڈ چار ہست کا ہے؛ نالیکا اور یُگ بھی پیمانے ہیں۔ ایک ہزار دھنوش میں وہاں دو گویوتی مقرر کی گئیں۔
Word by Word
catur-hastaḥa four-hasta measure
catur-hastaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootcatur (प्रातिपदिक) + hasta (प्रातिपदिक)
Formद्विगुसमास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nom), एकवचन (singular)
dhanuḥ-daṇḍaḥa bow-rod (dhanurdaṇḍa)
dhanuḥ-daṇḍaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdhanuḥ (प्रातिपदिक) + daṇḍa (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष/उपमानार्थक प्रयोग (determinative: ‘bow-rod’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
nālikāa nālikā (measure)
nālikā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnālikā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nom), एकवचन
yugama pair/yoke (yuga)
yugam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyuga (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
evaindeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
dhanuḥ-sahastrein/at a thousand bow-(lengths)
dhanuḥ-sahastre:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdhanuḥ (प्रातिपदिक) + sahasra (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (‘of bows’ + thousand); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Loc), एकवचन
dvetwo
dve:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdvi (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन (dual); संख्यावाचक
tatrathere/in that context
tatra:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (adverb of place)
gavyūtiḥa gavyūti (distance measure)
gavyūtiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgavyūti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nom), एकवचन
tauthose two
tau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nom), द्विवचन (dual)
kṛtāis made/defined
kṛtā:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु) + ta (कृत् प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (agrees with gavyūtiḥ)
tadāthen
tadā:
Kala (काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb of time)