Shloka 73
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
सो ऽसृजद्व्यवसायं तु ब्रह्मा भूतं सुखात्मकम् / संकल्पाच्चैव संकल्पो जज्ञे सो ऽव्यक्तयोनिनः
Transliteration
so 'sṛjadvyavasāyaṃ tu brahmā bhūtaṃ sukhātmakam / saṃkalpāccaiva saṃkalpo jajñe so 'vyaktayoninaḥ
Translation
اسی برہما نے خوشی کی ذات والا ‘ویَوَسای’ نامی تत्त्व پیدا کیا؛ اور سنکلپ ہی سے سنکلپ پیدا ہوا—جس کی اصل (یونی) اَویَکت ہے۔
Word by Word
saḥhe
saḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; सर्वनाम (pronoun)
asṛjatcreated
asṛjat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsṛj (धातु)
Formलङ्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
vyavasāyamdetermination/effort
vyavasāyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvyavasāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय, विरोध/विशेषार्थक-निपातः (particle: but/indeed)
brahmāBrahmā
brahmā:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
bhūtama being/entity
bhūtam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhūta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
sukha-ātmakamof the nature of happiness
sukha-ātmakam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsukha (प्रातिपदिक) + ātman (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (determinative): सुखात्मक = सुखं आत्मा यस्य/यत्; नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying bhūtam)
saṃkalpātfrom Saṃkalpa
saṃkalpāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootsaṃkalpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, पञ्चमी (5th/ablative), एकवचनम्
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक-निपातः
evaindeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारणार्थक-निपातः
saṃkalpaḥSaṃkalpa
saṃkalpaḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootsaṃkalpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
jajñewas born/arose
jajñe:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootjan (धातु)
Formलिट् (Perfect), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
saḥhe
saḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; सर्वनाम
avyakta-yoninaḥof the one whose source is unmanifest
avyakta-yoninaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootavyakta (प्रातिपदिक) + yoni (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः: अव्यक्ता योनिः यस्य; पुंलिङ्गः, षष्ठी (6th/genitive), एकवचनम् (gen. sg. of -in stem: yonin)