Shloka 11
Cākṣuṣa–Vaivasvata Manvantara Transition, Deva-Gaṇa Taxonomy, and Loka-Triad Etymology
Bhūr–Antarikṣa–Dyu
Devanagari script
एतत्सर्वं प्रवक्ष्यामि ब्रुवतो मे निबोधत / भूतभव्यभवद्ध्येत त्समृतं लोकत्रयं द्विजैः
Transliteration
etatsarvaṃ pravakṣyāmi bruvato me nibodhata / bhūtabhavyabhavaddhyeta tsamṛtaṃ lokatrayaṃ dvijaiḥ
Translation
یہ سب میں بیان کروں گا؛ میری بات غور سے سنو۔ ماضی، مستقبل اور حال کے دھیان سے دوِجوں نے تینوں لوکوں کو یاد کیا ہے۔
Word by Word
एतत्this
एतत्:
Karma (कर्म)
TypePronoun
Rootएतद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन (singular)
सर्वम्all, entire
सर्वम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (adjective) एतत्-शब्दस्य
प्रवक्ष्यामिI shall explain
प्रवक्ष्यामि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
Formलृट्-लकार (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
ब्रुवतःof (me) speaking
ब्रुवतः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्यय (present active participle), षष्ठी (Genitive), एकवचन; पुंलिङ्ग/सामान्य (agreeing with speaker)
मेmy / of me
मे:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypePronoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive) एकवचन; enclitic
निबोधतunderstand, take note (you all)
निबोधत:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootबुध् (धातु) + नि (उपसर्ग)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन; परस्मैपद
भूत-भव्य-भवत्-ध्येयत्(that which is) to be contemplated as past, future, and present
भूत-भव्य-भवत्-ध्येयत्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootभूत (प्रातिपदिक) + भव्य (प्रातिपदिक) + भवत् (प्रातिपदिक) + ध्येयत् (प्रातिपदिक/कृदन्त-आधार)
Formसमाहार-द्वन्द्व (collective dvandva), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; लोकत्रयम् इत्यस्य विशेषण
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypePronoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
स्मृतम्is remembered/known
स्मृतम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगभाव (passive sense)
लोक-त्रयम्the three worlds
लोक-त्रयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (genitive tatpurusha: 'three of worlds'), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
द्विजैःby the twice-born (Brahmins)
द्विजैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन