Shloka 23
मन्वन्तरानुक्रमवर्णनम् (Enumeration of Manvantara Cycles) — with focus on Svārociṣa Manvantara
Devanagari script
मनोः क्षत्रं विशश्चैव सप्तर्षिभ्यो द्विजा तयः / एतन्मन्वन्तरं प्रोक्तं समासाच्च न विस्तरात्
Transliteration
manoḥ kṣatraṃ viśaścaiva saptarṣibhyo dvijā tayaḥ / etanmanvantaraṃ proktaṃ samāsācca na vistarāt
Translation
منو سے کشتری اور ویش، اور سپترشیوں سے دْوِج پیدا ہوئے۔ یہ منونتر اختصار سے بیان کیا گیا ہے، تفصیل سے نہیں۔
Word by Word
मनोःof Manu
मनोः:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; Genitive singular
क्षत्रम्the Kshatriya class
क्षत्रम्:
कर्म (कर्म/Accusative object; implied ‘(प्रोक्तम्)’)
TypeNoun
Rootक्षत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; Nominative/Accusative singular
विशःthe Vaiśyas
विशः:
कर्म (कर्म/Object; implied ‘(प्रोक्तम्)’)
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; Nominative plural
चand
च:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed/just
एव:
अवधारण (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (particle of emphasis)
सप्तर्षिभ्यःfrom the seven sages
सप्तर्षिभ्यः:
अपादान (अपादान/Ablative source)
TypeNoun
Rootसप्त + ऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), बहुवचन; Ablative plural
द्विजाःthe twice-born (Brahmins etc.)
द्विजाः:
कर्म (कर्म/Object; implied ‘(प्रोक्तम्)’)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; Nominative plural
तयःthose (women/offspring named ‘Tayāḥ’/‘Tayaḥ’)
तयः:
कर्म (कर्म/Object; implied ‘(प्रोक्तम्)’)
TypeNoun
Rootतय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; Nominative plural
एतत्this
एतत्:
कर्म (कर्म/Object of ‘प्रोक्तम्’)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; Nominative/Accusative singular (demonstrative pronoun)
मन्वन्तरम्Manvantara (period of a Manu)
मन्वन्तरम्:
कर्म (कर्म/Object of ‘प्रोक्तम्’)
TypeNoun
Rootमनु + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; Nominative/Accusative singular
प्रोक्तम्has been stated
प्रोक्तम्:
क्रिया (क्रिया/Verbal predicate)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; PPP used predicatively ‘has been said’
समासात्briefly/in summary
समासात्:
अपादान (source/standard: ‘in brief’)
TypeNoun
Rootसमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; Ablative singular
चand
च:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
नnot
न:
निषेध (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
विस्तरात्in detail/at length
विस्तरात्:
अपादान (standard: ‘not in detail’)
TypeNoun
Rootविस्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; Ablative singular