Shloka 140
मन्वन्तरानुक्रमवर्णनम् (Enumeration of Manvantara Cycles) — with focus on Svārociṣa Manvantara
Devanagari script
यदा न शक्यते स्तंभादानार्य्यभृशसंहितः / अनुनेतुं तदा वेनस्ततः क्रुद्धा महर्षयः
Transliteration
yadā na śakyate staṃbhādānāryyabhṛśasaṃhitaḥ / anunetuṃ tadā venastataḥ kruddhā maharṣayaḥ
Translation
جب ستون کی طرح نہ جھکنے والے، اناری اور نہایت بدخو وین کو سمجھانا ممکن نہ رہا تو مہارشی غضبناک ہو گئے۔
Word by Word
yadāwhen
yadā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyadā (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb ‘when’)
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
śakyateis possible; can be done
śakyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootśak (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)
staṃbhātfrom obstinacy/stubbornness
staṃbhāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootstaṃbha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
anārya-bhṛśa-saṃhitaḥone strongly bound to ignoble conduct
anārya-bhṛśa-saṃhitaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootanārya + bhṛśa + saṃhita (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (अनार्येण/अनार्यत्वेन भृशं संहितः = strongly joined with ignobility)
anunetumto persuade
anunetum:
Prayojana (प्रयोजन/infinitive purpose)
TypeVerb
Rootanu-nī (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), ‘अनुनेतुम्’
tadāthen
tadā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (then)
venaḥVena (king)
venaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvena (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
tataḥthereupon
tataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formतसिलन्त-अव्यय (from that; thereupon)
kruddhāḥangered
kruddhāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootkruddha (कृदन्त-प्रातिपदिक; √krudh)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
maharṣayaḥgreat sages
maharṣayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmahā-ṛṣi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; कर्मधारय (महान् ऋषिः)