Shloka 1
मन्वन्तरानुक्रमवर्णनम् (Enumeration of Manvantara Cycles) — with focus on Svārociṣa Manvantara
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुष्गपादे वेदव्यसनाख्यानं स्वायंभुवमन्वन्तरवर्णनं च नाम पञ्चत्रिंशत्तमो ऽध्यायः शांशपायन उवाच मन्वन्तराणि शेषाणि श्रोतुमिच्छाम्यनुक्रमात् / मन्वन्तराधिपांश्चैव शक्रदेवपुरोगमान्
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣgapāde vedavyasanākhyānaṃ svāyaṃbhuvamanvantaravarṇanaṃ ca nāma pañcatriṃśattamo 'dhyāyaḥ śāṃśapāyana uvāca manvantarāṇi śeṣāṇi śrotumicchāmyanukramāt / manvantarādhipāṃścaiva śakradevapurogamān
Translation
یوں شری برہمانڈ مہاپُران (وایو پروکت) کے پوروَ بھاگ کے دوسرے حصے میں ‘وید-ویسن آکھ्यान اور سوایمبھُو منونتر کا ورنن’ نامی پینتیسواں ادھیائے۔ شاںشپاین نے کہا— میں باقی منونتر ترتیب سے سننا چاہتا ہوں، اور منونتر کے ادھیپتیوں کو بھی، شکر (اِندر) وغیرہ دیوتاؤں سمیت۔
Word by Word
इतिthus
इति:
Discourse marker (वाक्यचिह्न)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formसमाप्त्यर्थक-अव्यय
श्रीब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्रीब्रह्माण्डे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्रीब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक: श्री + ब्रह्माण्ड)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (Loc sg); ग्रन्थनाम्नि
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक: महा + पुराण)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (Loc sg)
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootवायु + प्रोक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘वायोः प्रोक्ते’ (spoken by Vāyu)
पूर्वभागेin the former section
पूर्वभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपूर्वभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (Loc sg); ‘पूर्वः भागः’
द्वितीयेin the second
द्वितीये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; विशेषण (to भागे/पादे)
अनुष्टुपादेin the anuṣṭubh pāda/section
अनुष्टुपादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअनुष्टुप् + पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; ‘अनुष्टुभः पादः’ (metre-section)
वेदव्यसनाख्यानम्the account of Veda-misfortune (loss/affliction)
वेदव्यसनाख्यानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवेद + व्यसन + आख्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; शीर्षकपदम्
स्वायंभुवमन्वन्तरवर्णनम्description of the Svāyambhuva Manvantara
स्वायंभुवमन्वन्तरवर्णनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्वायंभुव + मन्वन्तर + वर्णन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘स्वायंभुवस्य मन्वन्तरस्य वर्णनम्’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
नामnamed
नाम:
Discourse marker (वाक्यचिह्न)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनामार्थक-अव्यय (particle indicating title: ‘called’)
पञ्चत्रिंशत्तमःthirty-fifth
पञ्चत्रिंशत्तमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्चत्रिंशत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom sg)
शांशपायनःŚāṃśapāyana
शांशपायनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशांशपायन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष एकवचन (3rd sg)
मन्वन्तराणिmanvantaras
मन्वन्तराणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमन्वन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन (Acc pl)
शेषाणिremaining
शेषाणि:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootशेष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन; विशेषण (to मन्वन्तराणि)
श्रोतुम्to hear
श्रोतुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु) + तुमुन् (कृत्)
Formतुमुनन्त (infinitive); ‘to hear’
इच्छामिI wish
इच्छामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootइष्/इच्छ् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद; उत्तमपुरुष एकवचन (1st sg)
अनुक्रमात्in sequence
अनुक्रमात्:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeNoun
Rootअनुक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी एकवचन (Abl sg); क्रियाविशेषणार्थे (in order/according to sequence)
मन्वन्तराधिपान्rulers of the manvantaras
मन्वन्तराधिपान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमन्वन्तर + अधिप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन (Acc pl); ‘मन्वन्तरस्य अधिपाः’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphasis)
शक्रदेवपुरोगमान्those led by Śakra and the gods
शक्रदेवपुरोगमान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootशक्र + देव + पुरोगम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन; ‘शक्रदेवः पुरोगमः येषाम्’ इत्यर्थे बहुव्रीहिसदृशः, परन्तु रूपतः तत्पुरुष-समासबहुलः (leaders headed by Śakra)