Shloka 149
व्यासशिष्योत्पत्तिवर्णन (Origins/Enumeration of Vyāsa’s Disciplic Succession) — Chapter on Vedic Transmission Lineages
Devanagari script
ताः शाखास्ते च कर्त्तारो भवं तीहायुगक्षयात् / एवमेव तु विज्ञेया अतीतानागतेष्वपि
Transliteration
tāḥ śākhāste ca karttāro bhavaṃ tīhāyugakṣayāt / evameva tu vijñeyā atītānāgateṣvapi
Translation
وہ شاخائیں اور اُن کے کرنے والے بھی یہاں یُگ کے اختتام پر ظاہر ہوتے ہیں؛ اسی طرح اسے ماضی اور مستقبل میں بھی سمجھنا چاہیے۔
Word by Word
ताःthose
ताः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; nominative plural; विशेषण
शाखाःbranches (recensions)
शाखाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootशाखा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
तेthose
ते:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; nominative plural; विशेषण
चand
च:
सम्बन्ध/वाक्योपपद (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थ अव्यय (conjunction: and)
कर्त्तारःmakers/authors
कर्त्तारः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootकर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; nominative plural
भवन्तिcome to be
भवन्ति:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; parasmaipada
इहhere
इह:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण
अयुगक्षयात्from the end of a non-yuga (i.e., at yuga-end)
अयुगक्षयात्:
अपादान (Apādāna/Ablative-cause)
TypeNoun
Rootअयुग-क्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; ablative singular; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (अयुगस्य क्षयः)
एवम्thus
एवम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb: thus)
एवindeed
एव:
सम्बन्ध/वाक्योपपद (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थ निपात (emphatic: just/indeed)
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध/वाक्योपपद (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
विज्ञेयाःshould be understood/known
विज्ञेयाः:
विधेय (Predicate/Obligation)
TypeVerb
Rootवि-ज्ञा (धातु) + य (कृत्)
Formकृत्य-प्रत्ययान्त (gerundive/भाव्य), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; passive necessity: 'to be known'
अतीत-अनागतेषुin the past and the future
अतीत-अनागतेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootअतीत + अनागत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; locative plural; समासः द्वन्द्वः (अतीतेषु च अनागतेषु च)
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध/वाक्योपपद (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अपि-कार (particle: also/even)