Shloka 85
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
संसिद्धये परिगतं व्यक्ताव्यक्तमचेतनम् / एवं विवृत्तः क्षेत्रज्ञः क्षेत्रज्ञानाभिसंहितः
Transliteration
saṃsiddhaye parigataṃ vyaktāvyaktamacetanam / evaṃ vivṛttaḥ kṣetrajñaḥ kṣetrajñānābhisaṃhitaḥ
Translation
کامل سِدھی کے لیے وہ ظاہر و غیر ظاہر، بےجان (اچیتن) کو بھی اپنے احاطے میں لے لیتا ہے؛ یوں منکشف کشت্রجْن کشت্র-گیان سے پیوستہ ہے۔
Word by Word
संसिद्धयेfor complete attainment/perfection
संसिद्धये:
सम्प्रदान/प्रयोजन (Sampradāna/Purpose)
TypeNoun
Rootसंसिद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; प्रयोजनार्थ (dative of purpose)
परिगतम्encompassed/pervaded
परिगतम्:
कर्म-विशेषण (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootपरि + √गम् (गम् धातु) (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past participle); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (अचेतनम् इत्यस्य विशेषण)
व्यक्त-अव्यक्तम्manifest and unmanifest
व्यक्त-अव्यक्तम्:
कर्म-विशेषण (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootव्यक्त + अव्यक्त (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्वसमास (copulative); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अचेतनम्-विशेषण
अचेतनम्insentient
अचेतनम्:
कर्म/विषय (Object/Topic)
TypeAdjective
Rootअचेतन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
एवम्thus
एवम्:
सम्बन्ध/क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (manner adverb)
विवृत्तःdistinct/turned away/separated
विवृत्तः:
कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootवि + √वृत् (वृत् धातु) (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past participle); पुल्लिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्षेत्रज्ञः-विशेषण
क्षेत्रज्ञःknower of the field
क्षेत्रज्ञः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootक्षेत्र + ज्ञ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास; पुल्लिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
क्षेत्रज्ञानाभिसंहितःclosely connected/associated with kṣetrajñāna (knowledge of the field)
क्षेत्रज्ञानाभिसंहितः:
कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootक्षेत्रज्ञान + अभिसंहित (सम् + √धा/√हन्?; अभि + सम् + √धा/√हिता-प्रातिपदिक) (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास; भूतकृदन्त-प्राय (संहित/हिता); पुल्लिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; क्षेत्रज्ञः-विशेषण