Shloka 60
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
चेतनाचेतनान्यत्वविज्ञानं ज्ञानमुच्यते / प्रत्यङ्गानां तु धर्मस्य त्वित्येतल्लक्षणं स्मृतम्
Transliteration
cetanācetanānyatvavijñānaṃ jñānamucyate / pratyaṅgānāṃ tu dharmasya tvityetallakṣaṇaṃ smṛtam
Translation
چیتن اور اچیتن کے امتیاز کا ادراک ‘گیان’ کہلاتا ہے؛ دھرم کے ذیلی اجزاء کی یہی علامت سمجھی گئی ہے۔
Word by Word
चेतनाचेतनान्यत्वविज्ञानम्knowledge of the distinction between sentient and insentient
चेतनाचेतनान्यत्वविज्ञानम्:
Karta (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Rootचेतन + अचेतन + अन्यत्व + विज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष: "knowledge of the difference between sentient and insentient"
ज्ञानम्knowledge
ज्ञानम्:
Samanaadhikarana (समानाधिकरण/परिभाष्य)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उच्यतेis called
उच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि (passive): "is called"
प्रत्यङ्गानाम्of the subsidiary parts
प्रत्यङ्गानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootप्रति + अङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; Genitive: "of the subsidiary parts/limbs"
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle: "but/indeed")
धर्मस्यof dharma
धर्मस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; Genitive: "of dharma"
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/समाप्त्यर्थ (quotative particle: "thus")
एतत्this
एतत्:
Visheshya (विशेष्य/विषय)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; demonstrative: "this"
लक्षणम्definition; characteristic
लक्षणम्:
Karta (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Rootलक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative
स्मृतम्is remembered; is stated
स्मृतम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/विधेय)
TypeAdjective
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
Formकृदन्तः (क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate: "is remembered/declared"