Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara

आद्ये कृते यो धर्मो ऽस्ति स त्रेतायां प्रवर्त्तते / द्वापरे व्याकुलीभूत्वा प्रणश्यति कलौ युगे

ādye kṛte yo dharmo 'sti sa tretāyāṃ pravarttate / dvāpare vyākulībhūtvā praṇaśyati kalau yuge

ابتدائی کِرت یُگ کا جو دھرم تھا وہ تریتا میں بھی جاری رہتا ہے؛ دوَاپر میں وہ مضطرب ہو کر کمزور پڑتا ہے اور کلی یُگ میں مٹ جاتا ہے۔

ādyein the first
ādye:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootādya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (masculine), Saptamī-vibhakti (7th/locative), Eka-vacana; used adjectivally with kṛte
kṛtein the Kṛta (age)
kṛte:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkṛta (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (masculine), Saptamī-vibhakti (7th/locative), Eka-vacana; name of Kṛta-yuga
yaḥwhich; who
yaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā-vibhakti (nominative), Eka-vacana; relative pronoun
dharmaḥdharma; righteousness
dharmaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā-vibhakti, Eka-vacana
astiis
asti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√as (धातु: अस्)
FormLaṭ-lakāra (Present), Prathama-puruṣa (3rd), Eka-vacana, Parasmaipada (परस्मैपद)
saḥthat (one)
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā-vibhakti, Eka-vacana; correlative pronoun
tretāyāmin Tretā (age)
tretāyām:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Roottretā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (feminine), Saptamī-vibhakti (7th/locative), Eka-vacana
pravarttatecontinues; proceeds
pravarttate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra√vṛt (धातु: वृत्)
FormLaṭ-lakāra (Present), Prathama-puruṣa, Eka-vacana, Ātmanepada
dvāparein Dvāpara
dvāpare:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdvāpara (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Saptamī-vibhakti, Eka-vacana
vyākulī-bhūtvāhaving become confused/agitated
vyākulī-bhūtvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootvyākulī (प्रातिपदिक) + √bhū (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वा) from √bhū with preverb; compound-like formation vyākulī-bhū (कर्मधारय: 'vyākulī' as predicate adjective + bhū); indeclinable verbal (अव्ययभाव)
praṇaśyatiperishes; is destroyed
praṇaśyati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra√naś (धातु: नश्)
FormLaṭ-lakāra (Present), Prathama-puruṣa, Eka-vacana, Parasmaipada
kalauin Kali (age)
kalau:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkali (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Saptamī-vibhakti, Eka-vacana
yugein the age
yuge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootyuga (प्रातिपदिक)
FormNapुṃsakaliṅga (neuter), Saptamī-vibhakti, Eka-vacana