Shloka 12
Yuga-Vibhāga and Kāla-Pramāṇa
Measures of Time and the Four Yugas
Devanagari script
दश चैवाधिका मासाः पितृसंख्येह संज्ञिताः / लौकिकेनैव मानेन हृब्दो यो मानुषः स्मृतः
Transliteration
daśa caivādhikā māsāḥ pitṛsaṃkhyeha saṃjñitāḥ / laukikenaiva mānena hṛbdo yo mānuṣaḥ smṛtaḥ
Translation
پِتروں کی گنتی میں دس مہینے اور مزید زائد مہینے کہے گئے ہیں؛ اور جو ‘مانوش’ زمانہ مشہور ہے، وہ دنیاوی پیمانے ہی سے مانا جاتا ہے۔
Word by Word
दशten
दश:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootदश (संख्याप्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formसंख्या; प्रथमा (1st/Nominative); बहुवचन-समर्थ (used with मāsāḥ)
चand
च:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
एवindeed
एव:
सम्बन्ध/निपात (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
अधिकाःadditional, extra
अधिकाः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootअधिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; विशेषण (qualifying मāsāḥ)
मासाःmonths
मासाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
पितृसंख्येin the ancestral count
पितृसंख्ये:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootपितृ-संख्या (प्रातिपदिक; पितृ + संख्या)
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पितॄणां संख्या = count of the Pitṛs/ancestral reckoning)
इहhere
इह:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Context)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: here)
संज्ञिताःare designated
संज्ञिताः:
क्रिया (Kriyā/Predicative participle)
TypeVerb
Rootसम्-ज्ञा (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; कर्मणि-भाव (designated/named)
लौकिकेनworldly, common
लौकिकेन:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootलौकिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया; एकवचन; विशेषण (qualifying मानेन)
एवonly/indeed
एव:
सम्बन्ध/निपात (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
मानेनby measure, by reckoning
मानेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootमान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया; एकवचन
हृब्दः(a year; reading uncertain)
हृब्दः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootहृब्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; (पाठदोष/दुर्लभ-शब्दः; सन्दर्भतः ‘अब्दः/संवत्सरः’ इत्यर्थे)
यःwhich/that
यः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; प्रथमा; पुंलिङ्ग; एकवचन
मानुषःhuman
मानुषः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; विशेषण (qualifying हृब्दः)
स्मृतःis considered/called
स्मृतः:
क्रिया (Kriyā/Predicative participle)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; कर्मणि-भाव (is called/considered)