Shloka 99
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
आदित्यरश्मिसंयोगात्संप्रकाशात्मिकाः स्मृताः / नवयोजनसाहस्रो विष्कंभः सवितुः स्मृतः
Transliteration
ādityaraśmisaṃyogātsaṃprakāśātmikāḥ smṛtāḥ / navayojanasāhasro viṣkaṃbhaḥ savituḥ smṛtaḥ
Translation
آدتیہ کی کرنوں کے اتصال سے وہ نورانی ماہیت والے سمجھے گئے ہیں؛ سویتَا کا قطر نو ہزار یوجن کہا گیا ہے۔
Word by Word
आदित्य-रश्मि-संयोगात्from the conjunction of the sun’s rays
आदित्य-रश्मि-संयोगात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक) + रश्मि (प्रातिपदिक) + संयोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन — Ablative singular; तत्पुरुषः (आदित्यस्य रश्मीनां संयोगः)
सं-प्रकाश-आत्मिकाःof luminous nature
सं-प्रकाश-आत्मिकाः:
Vidheyavisheshana (विधेय-विशेषण/Predicative adjective)
TypeAdjective
Rootसम् (उपसर्ग) + प्रकाश (प्रातिपदिक) + आत्मिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन — Nominative plural; तत्पुरुषः (सम्यक्-प्रकाशः आत्मा/स्वभावः येषां ते)
स्मृताःare said/remembered
स्मृताः:
Vidheyavisheshana (विधेय-विशेषण/Predicative adjective)
TypeAdjective
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन — Nominative plural
नव-योजन-साहस्रःnine-thousand yojanas (in extent)
नव-योजन-साहस्रः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootनव (संख्या-प्रातिपदिक) + योजन (प्रातिपदिक) + साहस्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन — Nominative singular; द्विगु-समासः (नवसाहस्रं योजनानाम्)
विष्कम्भःdiameter, breadth
विष्कम्भः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootविष्कम्भ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन — Nominative singular
सवितुःof Savitṛ (the Sun)
सवितुः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन — Genitive singular
स्मृतःis said/remembered
स्मृतः:
Vidheyavisheshana (विधेय-विशेषण/Predicative adjective)
TypeAdjective
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन — Nominative singular