Shloka 73
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
क्षेत्राण्येतानि वै पूर्वमापतन्ति गभस्तिभिः / तेषां क्षेत्राण्यथादत्ते सूर्यो नक्षत्रकारकाः
Transliteration
kṣetrāṇyetāni vai pūrvamāpatanti gabhastibhiḥ / teṣāṃ kṣetrāṇyathādatte sūryo nakṣatrakārakāḥ
Translation
یہ میدان پہلے شعاعوں کے ساتھ ظاہر ہوتے ہیں؛ پھر سورج، جو نکشتروں کا کارک ہے، ان کے میدانوں کو حسبِ قاعدہ اختیار کرتا ہے۔
Word by Word
क्षेत्राणिfields/regions
क्षेत्राणि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन
एतानिthese
एतानि:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन; विशेषणम् (qualifier) क्षेत्राणि इति
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (particle; emphasis/indeed)
पूर्वम्formerly
पूर्वम्:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक/अव्ययीभाववत्)
Formकाल-अव्यय (temporal adverb: formerly/earlier)
आपतन्तिthey fall/descend/come upon
आपतन्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + पत् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural), परस्मैपद
गभस्तिभिःby rays
गभस्तिभिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootगभस्ति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), बहुवचन
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive/6th), बहुवचन
क्षेत्राणिfields/regions
क्षेत्राणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), बहुवचन
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तर-अव्यय (sequencing particle: then/now)
आदत्तेtakes/receives
आदत्ते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + दा (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन
नक्षत्र-कारकाः(as) makers/causers of nakṣatras
नक्षत्र-कारकाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनक्षत्र (प्रातिपदिक) + कारक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: नक्षत्राणां कारकाः (makers/causers of nakṣatras); पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन; विशेषणम् (qualifier) गभस्तिभिः इत्यर्थे/सूर्यस्य किरणाः इति भावः