Shloka 48
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
शेषाणा प्रकृतीः स्मयग्वर्ण्यमाना निबोधत / सुरसेनापतिः स्कन्दः पठ्यते ऽङ्गारको ग्रहः
Transliteration
śeṣāṇā prakṛtīḥ smayagvarṇyamānā nibodhata / surasenāpatiḥ skandaḥ paṭhyate 'ṅgārako grahaḥ
Translation
اب باقی گرہوں کی فطرتیں ٹھیک ٹھیک بیان کی جاتی ہیں، سنو۔ دیوتاؤں کی فوج کے سپہ سالار اسکند ہی ‘انگارک’ گرہ کہلاتا ہے۔
Word by Word
śeṣāṇāmof the remaining (ones)
śeṣāṇām:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootśeṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
prakṛtīḥnatures/constitutions
prakṛtīḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootprakṛti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
samyakproperly
samyak:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsamyak (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण अव्यय (adverb)
varṇyamānāḥbeing described
varṇyamānāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvarṇ (धातु) + yamāna (कृत्) → varṇyamāna (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकाले कर्मणि कृदन्त (present passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; agreeing with implied ‘(they) being described’
nibodhataunderstand (you all)
nibodhata:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbudh (धातु) + ni- (उपसर्ग)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd), बहुवचन
surasenāpatiḥcommander of the gods’ army
surasenāpatiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsura (प्रातिपदिक) + senāpati (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘of the gods’ army’), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
skandaḥSkanda
skandaḥ:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootskanda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
paṭhyateis recited/said
paṭhyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpaṭh (धातु)
Formलट्, कर्मणि (Passive), प्रथमपुरुष, एकवचन
aṅgārakaḥAṅgāraka (Mars)
aṅgārakaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootaṅgāraka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
grahaḥplanet
grahaḥ:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootgraha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन