Shloka 17
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
अग्निमाविशते रात्रौ तस्माद्दूरात्प्रकाशते / उद्यन्तं च पुनः सूर्यमौष्णमयमाग्नेयमाविशत्
Transliteration
agnimāviśate rātrau tasmāddūrātprakāśate / udyantaṃ ca punaḥ sūryamauṣṇamayamāgneyamāviśat
Translation
رات آگ میں داخل ہوتی ہے، اسی لیے وہ دور سے بھی روشن دکھائی دیتی ہے۔ پھر طلوع ہوتے سورج میں آتشین حرارت داخل ہوتی ہے۔
Word by Word
अग्निम्fire
अग्निम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
आविशतेenters
आविशते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-विश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
रात्रौat night
रात्रौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन
दूरात्from afar
दूरात्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootदूर (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
प्रकाशतेshines/is visible
प्रकाशते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-काश् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
उद्यन्तम्rising
उद्यन्तम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउद्-या (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; काल/पुनरावृत्ति-बोधक क्रियाविशेषण (adverb)
सूर्यम्the sun
सूर्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
औष्णमयम्consisting of heat
औष्णमयम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootऔष्ण (प्रातिपदिक) + मयट् (प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण; ‘-मय’ = ‘made of/consisting of’
आग्नेयम्fiery/of Agni
आग्नेयम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआग्नेय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
आविशत्entered
आविशत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-विश् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद