Shloka 16
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
यश्चायं मण्डले शुक्लो निरूष्मा संप्रकाशकः / प्रभा सौरी तु पादेन ह्यस्तं याति देवाकरे
Transliteration
yaścāyaṃ maṇḍale śuklo nirūṣmā saṃprakāśakaḥ / prabhā saurī tu pādena hyastaṃ yāti devākare
Translation
اور جو یہ دائرے میں سفید، بے حرارت، روشن کرنے والا تیز ہے—وہ سَوری پرَبھاہے؛ وہ دیواکر (سورج) میں ایک پاد کے ساتھ غروب ہو جاتی ہے۔
Word by Word
यःwho/which
यः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
मण्डलेin the orb/disk
मण्डले:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
शुक्लःwhite, bright
शुक्लः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootशुक्ल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
निरूष्माwithout heat
निरूष्मा:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootनिर् + ऊष्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रादि-तत्पुरुष (निर्-ऊष्मा = without heat)
संप्रकाशकःilluminator, one that makes shine
संप्रकाशकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeVerb
Rootसम्-प्र-काश् (धातु)
Formकृदन्त (ण्वुल्/agent noun -क), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृवाचक
प्रभाradiance, light
प्रभा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootप्रभा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सौरीsolar
सौरी:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसौर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (प्रभायाः)
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrastive particle)
पादेनby a quarter/part
पादेन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
अस्तम्to setting (west), to disappearance
अस्तम्:
Karma (कर्म/Object/Goal)
TypeNoun
Rootअस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘setting (place/state)’
यातिgoes
याति:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
देवाकरेin the Devākara (abode/source of gods; name of a region/orb)
देवाकरे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootदेव + आकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (देवानाम् आकरः = abode/source of gods)