Shloka 141
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
वर्षाणां चापि पञ्चानामाद्यः संवत्सरः स्मृतः / ऋतूनां शिशिरश्चापि मासानां माघ एव च
Transliteration
varṣāṇāṃ cāpi pañcānāmādyaḥ saṃvatsaraḥ smṛtaḥ / ṛtūnāṃ śiśiraścāpi māsānāṃ māgha eva ca
Translation
پانچ قسم کے برسوں میں ‘سَموَتسر’ کو اوّل مانا گیا ہے۔ رِتُوؤں میں شِشِر، اور مہینوں میں ماگھ ہی برتر ہے۔
Word by Word
वर्षाणाम्of years
वर्षाणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (and)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (also)
पञ्चानाम्of five
पञ्चानाम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्चन् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; संख्या-विशेषण (of five)
आद्यःthe first
आद्यः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआद्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
संवत्सरःthe year (Saṃvatsara)
संवत्सरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंवत्सर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
स्मृतःis regarded (as)
स्मृतः:
Vidheyavisheshana (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Root√स्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘remembered/considered’
ऋतूनाम्of seasons
ऋतूनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootऋतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
शिशिरःŚiśira (late winter)
शिशिरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशिशिर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ऋतु-नाम
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (and)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (also)
मासानाम्of months
मासानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
माघःMāgha (month)
माघः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमाघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; मास-नाम
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphatic particle: ‘indeed/only’)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (and)