Previous Verse
Next Verse

Shloka 116

ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana

Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering

तस्मादुत्तरमार्गस्थो ह्यमावस्यां निशाकरः / दृश्यते दक्षिणे मार्गे नियमाद्दृश्यते न च

tasmāduttaramārgastho hyamāvasyāṃ niśākaraḥ / dṛśyate dakṣiṇe mārge niyamāddṛśyate na ca

اسی لیے اماوسیا میں اُتر مارگ پر قائم نِشاکر (چاند) دکھائی دیتا ہے؛ مگر قاعدے کے مطابق دَکشن مارگ میں وہ دکھائی نہیں دیتا۔

tasmāttherefore
tasmāt:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormAblative-form used adverbially; hetu-avyaya (therefore/from that)
uttara-mārga-sthaḥsituated on the northern path
uttara-mārga-sthaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttara (प्रातिपदिक) + mārga (प्रातिपदिक) + stha (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Prathamā (Nom., 1st), Ekavacana; tatpuruṣa: uttare mārge sthaḥ
hiindeed
hi:
Sambandha-sūcaka (सम्बन्धसूचक)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
FormAvyaya; avadhāraṇa/hetu particle
amāvasyāmon new-moon day
amāvasyām:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootamāvasyā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Saptamī (Loc., 7th), Ekavacana
niśākaraḥthe Moon
niśākaraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootniśā (प्रातिपदिक) + kara (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Prathamā (Nom., 1st), Ekavacana; tatpuruṣa: niśāyāḥ karaḥ (maker of night)
dṛśyateis seen
dṛśyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
FormLaṭ-lakāra (Present), Prathama-puruṣa, Ekavacana; ātmanepada; passive sense
dakṣiṇein the southern
dakṣiṇe:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdakṣiṇa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Saptamī (Loc., 7th), Ekavacana; agrees with mārge
mārgepath
mārge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmārga (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Saptamī (Loc., 7th), Ekavacana
niyamātdue to rule
niyamāt:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootniyama (प्रातिपदik)
FormPuṃliṅga (m.), Pañcamī (Abl., 5th), Ekavacana; hetu-ablative
dṛśyateis seen
dṛśyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
FormLaṭ-lakāra (Present), Prathama-puruṣa, Ekavacana; ātmanepada; passive sense
nanot
na:
Niṣedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
FormAvyaya; niṣedha
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; samuccaya