Previous Verse
Next Verse

Shloka 115

ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana

Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering

भूमि लेखावृतः सूर्यः पूर्णामावास्ययोः सदा / न दृश्यते यथाकालं शीघ्रमस्तमुपैति च

bhūmi lekhāvṛtaḥ sūryaḥ pūrṇāmāvāsyayoḥ sadā / na dṛśyate yathākālaṃ śīghramastamupaiti ca

پورنیما اور اماوسیا کے وقت سورج ہمیشہ زمین کی لکیر سے ڈھکا رہتا ہے؛ وہ وقت پر دکھائی نہیں دیتا اور جلد غروب ہو جاتا ہے۔

bhūmiearth
bhūmi:
Ṣaṣṭhī-sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootbhūmi (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Prathamā (Nom., 1st), Ekavacana; used as first member in compound
lekhā-āvṛtaḥcovered/obscured by the (earth’s) edge/line
lekhā-āvṛtaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootlekhā (प्रातिपदिक) + āvṛta (प्रातिपदिक; √vṛ kta)
FormPuṃliṅga (m.), Prathamā (Nom., 1st), Ekavacana; tatpuruṣa: lekhayā āvṛtaḥ (covered by a line/edge)
sūryaḥthe Sun
sūryaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsūrya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Prathamā (Nom., 1st), Ekavacana
pūrṇā-amāvāsyayoḥof the full-moon and new-moon (days)
pūrṇā-amāvāsyayoḥ:
Ṣaṣṭhī-sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootpūrṇā (प्रातिपदिक) + amāvāsyā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Ṣaṣṭhī (Gen., 6th), Dvivacana (dual); dvandva: pūrṇāyāṃ ca amāvāsyāyāṃ ca (of full-moon and new-moon)
sadāalways
sadā:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootsadā (अव्यय)
FormAvyaya; kāla-avyaya (adverb of time)
nanot
na:
Niṣedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
FormAvyaya; niṣedha (negation particle)
dṛśyateis seen
dṛśyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
FormLaṭ-lakāra (Present), Prathama-puruṣa, Ekavacana; ātmanepada; passive sense
yathā-kālamat the proper time
yathā-kālam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय) + kāla (प्रातिपदिक)
FormAvyayībhāva; adverbial: yathā kālam (according to time)
śīghramquickly
śīghram:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootśīghra (प्रातिपदिक/avyaya-prayoga)
FormAvyaya; kriyā-viśeṣaṇa
astamto setting (sunset)
astam:
Gati/Karma (गति/कर्म)
TypeNoun
Rootasta (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.)/Napुंसकलिङ्ग (n.) as adverbial accusative; Dvitīyā (Acc., 2nd), Ekavacana; gati-artha (towards setting)
upaitigoes; approaches
upaiti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootupa-i (धातु)
FormLaṭ-lakāra (Present), Prathama-puruṣa (3rd), Ekavacana; parasmaipada
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; samuccaya