Previous Verse
Next Verse

Shloka 105

ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana

Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering

भार्गवात्पादहीनस्तु विज्ञेयो वै बृहस्पतिः / बृहस्पतेः पाद हीनौ भौमसौरावुभौ स्मृतौ

bhārgavātpādahīnastu vijñeyo vai bṛhaspatiḥ / bṛhaspateḥ pāda hīnau bhaumasaurāvubhau smṛtau

بھارگو (زہرہ) سے ایک پاد کم بृहسپتی سمجھا جاتا ہے؛ اور بृहسپتی سے ایک پاد کم بھوم (مریخ) اور سور (زحل) دونوں مانے گئے ہیں۔

भार्गवात्from Bhārgava (Venus)
भार्गवात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootभार्गव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन
पाद-हीनःlacking a quarter
पाद-हीनः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपाद (प्रातिपदिक) + हीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (पादेन हीनः = lacking by a quarter)
तुindeed/but
तु:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
विज्ञेयःis to be known/should be understood
विज्ञेयः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि√ज्ञा (धातु)
Formकृत्य-प्रत्ययान्त (तव्य/यत्-समर्थ) कृदन्त; भावे/कर्मणि अर्थे; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वैindeed
वै:
Avadharana (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic/assurance)
बृहस्पतिःBṛhaspati (Jupiter)
बृहस्पतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
बृहस्पतेःof Bṛhaspati
बृहस्पतेः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
पादa quarter
पाद:
Upapada (उपपद)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समास-विग्रहे उपपद (quarter)
हीनौlacking
हीनौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootहीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; विशेषण
भौम-सौरौMars and Saturn
भौम-सौरौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभौम (प्रातिपदिक) + सौर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; द्वन्द्व-समास (Mars and Saturn)
उभौboth
उभौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; संख्यावाचक/समूहवाचक-विशेषण
स्मृतौare said/are considered
स्मृतौ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) ‘स्मृत’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन