Shloka 64
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
स तस्य ब्रह्मणा सृष्टो रथो ह्यर्थवशेन तु / असंगः काञ्चनो दिव्यो युक्तः पवनगैर्हयैः
Transliteration
sa tasya brahmaṇā sṛṣṭo ratho hyarthavaśena tu / asaṃgaḥ kāñcano divyo yuktaḥ pavanagairhayaiḥ
Translation
اُس کے لیے برہما نے ضرورت کے مطابق ایک رتھ بنایا۔ وہ دیویہ، سنہرا، بےتعلّق اور پون گامی گھوڑوں سے جُڑا ہوا تھا۔
Word by Word
सःhe/that (chariot)
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
तस्यof him/of that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
ब्रह्मणाby Brahmā
ब्रह्मणा:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
सृष्टःcreated
सृष्टः:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थः
रथःchariot
रथः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय; हेतौ/निश्चये (indeed/for)
अर्थवशेनby the force of necessity/circumstance
अर्थवशेन:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootअर्थ + वश (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (अर्थस्य वशः), पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; भावे (by force of circumstance)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (concessive/contrastive particle)
असंगःunattached, non-contacting
असंगः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier of रथः)
TypeAdjective
Rootअसङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifier)
काञ्चनःgolden
काञ्चनः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier of रथः)
TypeAdjective
Rootकाञ्चन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
दिव्यःdivine
दिव्यः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier of रथः)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
युक्तःyoked/connected
युक्तः:
Karta (कर्ता/Predicate of रथः)
TypeVerb
Rootयुज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘युक्तः’ = endowed/connected
पवनगैःwind-going, swift as wind
पवनगैः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier of हयैः)
TypeAdjective
Rootपवनग (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (पवन इव गच्छन्ति), पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण
हयैःwith horses
हयैः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootहय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन