Shloka 57
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
मेघाश्चाप्यायनं चैव सर्वमेतत्प्रकीर्त्तितम् / सूर्य एव तु वृष्टीनां स्रष्टा समुपदिश्यते
Transliteration
meghāścāpyāyanaṃ caiva sarvametatprakīrttitam / sūrya eva tu vṛṣṭīnāṃ sraṣṭā samupadiśyate
Translation
بادلوں کی پرورش وغیرہ—یہ سب بیان کیا گیا ہے؛ مگر بارشوں کا خالق تو سورج ہی بتایا جاتا ہے۔
Word by Word
मेघाःclouds
मेघाः:
कर्ता (Karta/Subject, in enumeration)
TypeNoun
Rootमेघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (Plural)
चand
च:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
अप्यायनम्nourishment, swelling, increase
अप्यायनम्:
कर्ता/कर्म (in list; item mentioned)
TypeNoun
Rootअपि+आ+या (धातु) → अप्यायन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘वृद्धि/पोषण’ अर्थे
चand
च:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
एवindeed, just
एव:
अवधारण (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)
सर्वम्all (of this)
सर्वम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
एतत्this
एतत्:
कर्म-विशेषण (Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-विशेषण, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘सर्वम्’ इति विशेष्यं
प्रकीर्तितम्has been proclaimed/described
प्रकीर्तितम्:
क्रिया (Predicative participle)
TypeVerb
Rootप्र+कीर्त् (धातु) → प्रकीर्तित (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘सर्वम् एतत्’ इति सह (has been described)
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
एवalone/indeed
एव:
अवधारण (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphasis)
तुbut, however
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक-अव्यय (contrastive particle)
वृष्टीनाम्of the rains
वृष्टीनाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootवृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन
स्रष्टाcreator
स्रष्टा:
कर्ता (Karta/Subject complement)
TypeNoun
Rootस्रष्टृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तृवाचक-नाम (agent noun)
समुपदिश्यतेis taught/indicated
समुपदिश्यते:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootसम्+उप+दिश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः (is taught/indicated)