Shloka 33
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
भूत्वा धरणिमभ्येत्य रमन्ते विचरन्ति च / जीमूता नाम ते मेघा ह्येतेभ्यो जीवसंभवः
Transliteration
bhūtvā dharaṇimabhyetya ramante vicaranti ca / jīmūtā nāma te meghā hyetebhyo jīvasaṃbhavaḥ
Translation
وہ صورت اختیار کرکے زمین کے قریب آتے، خوشی سے گھومتے پھرتے ہیں۔ ان بادلوں کو ‘جیموت’ کہا جاتا ہے؛ انہی سے جانداروں کی پیدائش ہوتی ہے۔
Word by Word
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), 'having become'
धरणिम्the earth
धरणिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधरणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अभ्येत्यhaving approached
अभ्येत्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootअभि + इ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund), 'having approached'
रमन्तेthey delight/sport
रमन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootरम् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
विचरन्तिthey roam
विचरन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + चर् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
जीमूताःjīmūtas (a class of clouds)
जीमूताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजीमूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
नामby name
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formसंज्ञा-प्रदर्शक-अव्यय (indeclinable: 'by name/called')
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
मेघाःclouds
मेघाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमेघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; apposition to 'जीमूताः'
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle: indeed)
एतेभ्यःfrom these
एतेभ्यः:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), बहुवचन
जीवसंभवःthe origin of living beings
जीवसंभवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजीव + संभव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समास: जीवस्य संभवः (षष्ठी-तत्पुरुष)