Shloka 83
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
मण्डलानां शतं पूर्मं त्र्यशीत्यधिकमुत्तरम् / चरते दक्षिणे चापि तावदेव विभावसुः
Transliteration
maṇḍalānāṃ śataṃ pūrmaṃ tryaśītyadhikamuttaram / carate dakṣiṇe cāpi tāvadeva vibhāvasuḥ
Translation
وِبھاوَسو (سورج) شمال میں پہلے سو منڈل اور پھر تراسی مزید چلتا ہے؛ اور جنوب میں بھی اتنا ہی چلتا ہے۔
Word by Word
मण्डलानाम्of the circles/circuits
मण्डलानाम्:
सम्बन्ध (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन
शतम्a hundred
शतम्:
कर्म/परिमाण (Measure/परिमाण)
TypeNoun
Rootशत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अत्र संख्यावाचकं (numeral)
पूर्वम्first; previously
पूर्वम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbial)
त्र्यशीतिःeighty-three
त्र्यशीतिः:
परिमाण (Measure/परिमाण)
TypeNoun
Rootत्रि + अशीति (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास = 83; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अधिकम्additional; more
अधिकम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअधिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण ‘additional’
उत्तरम्further; subsequent
उत्तरम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifier)
चरतेmoves; traverses
चरते:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
दक्षिणेin the south; on the southern course
दक्षिणे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अपिalso
अपि:
निपात (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-अव्यय (particle: also/even)
तावत्so much; that many
तावत्:
परिमाण (Measure/परिमाण)
TypeAdjective
Rootतावत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; परिमाणवाचक (quantifier)
एवexactly; indeed
एव:
अवधारण (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphasis)
विभावसुःthe Sun (Vibhāvasu)
विभावसुः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविभावसु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन