Shloka 143
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
अतस्तुल्यमहोरात्रं करोति तिमिरा पहः / हरिताश्च हया दिव्यास्तस्य युक्ता महारथे / अनुलिप्ता इवाभान्ति पद्मरक्तैर्गभस्तिभिः
Transliteration
atastulyamahorātraṃ karoti timirā pahaḥ / haritāśca hayā divyāstasya yuktā mahārathe / anuliptā ivābhānti padmaraktairgabhastibhiḥ
Translation
اسی سبب تاریکی کو دور کرنے والا سورج دن اور رات کو برابر کر دیتا ہے؛ اس کے عظیم رتھ میں جتے ہوئے سبز رنگ کے دیوی گھوڑے کنول جیسے سرخ شعاعوں سے گویا رنگین ہو کر چمکتے ہیں۔
Word by Word
अतःtherefore
अतः:
सम्बन्ध (cause)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formअव्यय (causal adverb: therefore/from this)
तुल्यequal
तुल्य:
विशेषण (adjectival)
TypeAdjective
Rootतुल्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (to अहोरात्रम्)
अहोरात्रम्day-and-night (a full day)
अहोरात्रम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootअहन् (प्रातिपदिक) + रात्रि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (day and night as a unit)
करोतिmakes
करोति:
क्रिया (verb)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट्-लकार (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
तिमिरापहःthe remover of darkness (Sun)
तिमिरापहः:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootतिमिर (प्रातिपदिक) + अपह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष: तिमिरम् अपहन्ति इति (darkness-remover)
हरिताःgreenish/green
हरिताः:
विशेषण (adjectival)
TypeAdjective
Rootहरित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (to हयाः)
चand
च:
सम्बन्ध (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
हयाःhorses
हयाः:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootहय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
दिव्याःdivine
दिव्याः:
विशेषण (adjectival)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (to हयाः)
तस्यof him/of it (of the Sun)
तस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन; पुं/नपुंसक (genitive)
युक्ताःyoked, harnessed
युक्ताः:
विशेषण (predicate of हयाः)
TypeAdjective
Rootयुज् (धातु) → युक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि (yoked/attached)
महारथेin the great chariot
महारथे:
अधिकरण (location)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + रथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन; कर्मधारय: महान् रथः (in the great chariot)
अनुलिप्ताःsmeared/anointed
अनुलिप्ताः:
विशेषण (of हयाः)
TypeAdjective
Rootअनु + लिप् (धातु) → अनुलिप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि (smeared/anointed)
इवas if/like
इव:
सम्बन्ध (comparison)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा (particle of comparison)
आभान्तिshine, appear radiant
आभान्ति:
क्रिया (verb)
TypeVerb
Rootआ + भा (धातु)
Formलट्-लकार (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
पद्मरक्तैःwith lotus-red
पद्मरक्तैः:
विशेषण (to गभस्तिभिः)
TypeAdjective
Rootपद्म (प्रातिपदिक) + रक्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), बहुवचन; कर्मधारय: पद्मवत् रक्तः (lotus-red)
गभस्तिभिःwith rays
गभस्तिभिः:
करण (instrument)
TypeNoun
Rootगभस्ति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन