Shloka 126
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
ऋतुत्रितयमयने द्वे हि वर्षं तु सौरकम् / निमेषा विद्युतश्चैव काष्टास्ता दश पञ्च च
Transliteration
ṛtutritayamayane dve hi varṣaṃ tu saurakam / nimeṣā vidyutaścaiva kāṣṭāstā daśa pañca ca
Translation
تین رِتوؤں کا مجموعہ ‘اَیَن’ کہلاتا ہے؛ اور دو اَیَن مل کر سورج کے حساب سے سال بنتا ہے۔ نیز نِمیش، وِدیُت اور کاشٹھ—یہ بھی دس اور پانچ کے طور پر مقرر ہیں۔
Word by Word
ऋतुत्रितयम्a triad of seasons (three seasons)
ऋतुत्रितयम्:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootṛtu + tritaya (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: ऋतूनां त्रितयम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन
अयनेin the two solstices/half-years (ayanas)
अयने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootayana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया/सप्तमी द्विवचन; अत्र प्रथमा द्विवचन (two ayanas)
द्वेtwo
द्वे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvi (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन (agreeing with ayane)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
वर्षम्a year
वर्षम्:
Pratijñā/Predicate (विधेय)
TypeNoun
Rootvarṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (predicate nominative)
तुbut/and
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण/विरोध (contrastive particle)
सौरकम्solar
सौरकम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsauraka (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; विशेषणं वर्षम् प्रति
निमेषाःnimeṣas (eye-blinks)
निमेषाः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootnimeṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन
विद्युतःlightning-units (vidyuts)
विद्युतः:
Pratijñā/Predicate (विधेय)
TypeNoun
Rootvidyut (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन (Vedic/epic form; classical: विद्युतः/विद्युत्- plural)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
एवjust/indeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (restrictive particle)
काष्ठाःkāṣṭhās (time-units)
काष्ठाः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootkāṣṭhā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन
ताःthose
ताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन (demonstrative pronoun; referring to kāṣṭhās)
दशten
दश:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdaśa (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः; स्त्रीलिङ्गे प्रथमा बहुवचनार्थे (agreeing with tāḥ/kāṣṭhāḥ)
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpañca (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः; स्त्रीलिङ्गे प्रथमा बहुवचनार्थे
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय