Shloka 125
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
तथा पञ्चदशाहानि पक्ष इत्यभिधीयते / द्वौच पक्षौभवेन्मासो द्वौमासावर्कजावृतुः
Transliteration
tathā pañcadaśāhāni pakṣa ityabhidhīyate / dvauca pakṣaubhavenmāso dvaumāsāvarkajāvṛtuḥ
Translation
اسی طرح پندرہ دن کو ‘پکش’ کہا جاتا ہے۔ دو پکش مل کر ماہ بنتا ہے، اور دو ماہ مل کر سورج سے متعلق رِتو (موسم) بنتی ہے۔
Word by Word
तथाthus, likewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/connecting)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable adverb)
पञ्चदशfifteen
पञ्चदश:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpañca + daśa (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया बहुवचनं (agreeing with āhāni)
अहानिdays
अहानि:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootahan (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन (Nominative plural)
पक्षःa fortnight
पक्षः:
Pratijñā/Predicate (विधेय)
TypeNoun
Rootpakṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nominative singular)
इतिthus (as)
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; इति-प्रयोग (quotative particle)
अभिधीयतेis called/denoted
अभिधीयते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootabhidhā (धातु)
Formलट् (Present), कर्मणि प्रयोग (Passive), प्रथमपुरुष, एकवचन
द्वौtwo
द्वौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन (Nominative dual)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/coordination)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
पक्षौtwo fortnights
पक्षौ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootpakṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन (Nominative dual)
भवेत्would be/constitute
भवेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन
मासःa month
मासः:
Pratijñā/Predicate (विधेय)
TypeNoun
Rootmāsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nominative singular)
द्वौtwo
द्वौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन (Nominative dual)
मासौtwo months
मासौ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootmāsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन (Nominative dual)
अर्कजाsolar (born of the Sun)
अर्कजा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootarka + jā (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: अर्कस्य जा); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (agreeing with ṛtuḥ as predicate adjective)
ऋतुःa season
ऋतुः:
Pratijñā/Predicate (विधेय)
TypeNoun
Rootṛtu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nominative singular)