Previous Verse
Next Verse

Shloka 42

Naimiṣa-satra Praśna–Prativacana

The Sages’ Questions at Naimiṣa and Sūta’s Reply

तेजसश्वाप्युपायानां दधातीह शरीरिणः / प्राणाद्या वृत्तयः पञ्च धारणानां स्ववृत्तिभिः

tejasaśvāpyupāyānāṃ dadhātīha śarīriṇaḥ / prāṇādyā vṛttayaḥ pañca dhāraṇānāṃ svavṛttibhiḥ

وہ یہاں جسم رکھنے والوں میں تَیجَس کے بھی طریقے قائم کرتا ہے؛ پران وغیرہ پانچوں وِرتّیاں اپنی اپنی کارگزاری سے دھارَنا کو سنبھالتی ہیں۔

tejasasfrom/through radiance (tejas)
tejasas:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Roottejas (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Ablative (5th/पञ्चमी), Singular (एकवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक अव्यय)
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormParticle (निपात), emphasis/inclusion
upāyānāmof the means/methods
upāyānām:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootupāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Plural (बहुवचन)
dadhātiplaces/establishes
dadhāti:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√dhā (धा धातु)
FormPresent tense (लट्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
ihahere
iha:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
FormAdverb (देशवाचक अव्यय)
śarīriṇaḥof the embodied being
śarīriṇaḥ:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootśarīrin (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Singular (एकवचन)
prāṇa-ādyāḥbeginning with prāṇa
prāṇa-ādyāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprāṇa + ādi (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) ‘prāṇa as first’; Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
vṛttayaḥfunctions/activities
vṛttayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvṛtti (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
pañcafive
pañca:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpañca (अव्यय/संख्याशब्द)
FormNumeral (संख्यावाचक), indeclinable in form; qualifying plural noun
dhāraṇānāmof the supports/retentions
dhāraṇānām:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootdhāraṇā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Plural (बहुवचन)
sva-vṛttibhiḥby their own functions
sva-vṛttibhiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootsva + vṛtti (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) ‘own functions’; Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Plural (बहुवचन)