Shloka 148
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
परेण पुष्करस्यार्द्धे आवृत्यावस्थितो महान् / स्वादूदकः समुद्रस्तु समन्तात्परिवेष्ट्य तम्
Transliteration
pareṇa puṣkarasyārddhe āvṛtyāvasthito mahān / svādūdakaḥ samudrastu samantātpariveṣṭya tam
Translation
پُشکر کے دوسرے نصف کے پار ایک عظیم شیریں آب سمندر پردے کی طرح قائم ہے؛ وہ اسے ہر طرف سے گھیر لیتا ہے۔
Word by Word
परेणbeyond/on the farther side
परेण:
करण/सम्बन्ध (Instrumental circumstance)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; ‘by/with the further side’ (used adverbially)
पुष्करस्यof Puṣkara
पुष्करस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootपुष्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
अर्द्धेin the half
अर्द्धे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootअर्द्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
आवृत्यhaving surrounded
आवृत्य:
पूर्वकाल (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootआ-√वृ (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यबन्त अव्यय (gerund), ‘having covered/surrounded’
अवस्थितःsituated/standing
अवस्थितः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअव-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
महान्great
महान्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
स्वादूदकःwith sweet water
स्वादूदकः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootस्वादु + उदक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः (स्वादु उदकं यस्य)
समुद्रःocean
समुद्रः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तुindeed
तु:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
समन्तात्on all sides
समन्तात्:
देशाधिकरण (Spatial circumstance)
TypeIndeclinable
Rootसमन्तात् (अव्यय)
Formअव्यय; परितः/सर्वतः अर्थे क्रियाविशेषण (adverb: on all sides)
परिवेष्ट्यhaving encircled
परिवेष्ट्य:
पूर्वकाल (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootपरि-√वेष्ट् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यबन्त अव्यय (gerund), ‘having encircled’
तम्it/him (that)
तम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन