Shloka 9
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
महीमण्डलमध्येन प्रविष्टे ते महोदधिम् / कैलासाद्दक्षिणे प्राच्यां शिवसत्त्वौषधिं गिरिम्
Transliteration
mahīmaṇḍalamadhyena praviṣṭe te mahodadhim / kailāsāddakṣiṇe prācyāṃ śivasattvauṣadhiṃ girim
Translation
وہ زمین کے منڈل کے بیچ سے گزر کر مہودھی میں داخل ہوئے اور کیلاش کے جنوبِ مشرق میں شیو سَتّو والی جڑی بوٹیوں سے بھرے پہاڑ کو دیکھا۔
Word by Word
मही-मण्डल-मध्येनthrough the middle of the earth-region
मही-मण्डल-मध्येन:
Karaṇa (करणम्)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक) + मध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण) विभक्ति, एकवचन; समासः—महीमण्डलस्य मध्येन (षष्ठी-तत्पुरुष)
प्रविष्टे(you two) having entered
प्रविष्टे:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र-विश् (धातु)
Formक्त (past passive participle), प्रथमा विभक्ति, द्विवचन, पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (सन्दर्भानुसार); ‘entered’
तेyou two
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया विभक्ति, द्विवचन (युष्मद्-प्रयोगः); ‘you two’
महा-उदधिम्the great ocean
महा-उदधिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + उदधि (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः—महान् उदधिः
कैलासात्from Kailāsa
कैलासात्:
Apādāna (अपादानम्)
TypeNoun
Rootकैलास (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, पञ्चमी (अपादान) विभक्ति, एकवचन
दक्षिणेin the southern (side)
दक्षिणे:
Adhikaraṇa (अधिकरणम्)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण) विभक्ति, एकवचन; दिग्वाचक-विशेषणम्
प्राच्याम्in the eastern direction
प्राच्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootप्राची (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण) विभक्ति, एकवचन; दिग्वाचकः
शिव-सत्त्व-औषधिम्having auspicious beings and herbs
शिव-सत्त्व-औषधिम्:
Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक) + सत्त्व (प्रातिपदिक) + औषधि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; समासः—शिवं सत्त्वं यस्याः सा औषधिः/औषधयः (बहुवचनार्थेऽपि), अत्र गिरिं विशेषयति
गिरिम्mountain
गिरिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगिरि (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन