Shloka 38
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
ततो विसर्जयामास संरुद्धां स्वेन तेजसा / नदीं भगीरथस्यार्थे तपसोग्रेण तोषितः
Transliteration
tato visarjayāmāsa saṃruddhāṃ svena tejasā / nadīṃ bhagīrathasyārthe tapasogreṇa toṣitaḥ
Translation
پھر اس نے اپنے تیز سے روکی ہوئی اس ندی کو چھوڑ دیا؛ بھگیرتھ کے مقصد کے لیے، اس کی سخت تپسیا سے خوش ہو کر۔
Word by Word
ततःthen
ततः:
Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रम/कालवाचक (then/thereafter)
विसर्जयामासreleased
विसर्जयामास:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + सृज् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘आमास’ परसर्गयुक्त-लिट्-रूप (he released/let go)
संरुद्धाम्restrained/held back
संरुद्धाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसम् + रुध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘नदीम्’ इत्यस्य विशेषण
स्वेनby his own
स्वेन:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषण (तेजसा)
तेजसाsplendor/power
तेजसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
नदीम्the river
नदीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
भगीरथस्यof Bhagiratha
भगीरथस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभगीरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; विशेष-नाम
अर्थेfor the sake/purpose
अर्थे:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘अर्थे’ = for the sake of (locative of purpose)
तपसाby austerity
तपसा:
Karana/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
उग्रेणfierce/intense
उग्रेण:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootउग्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषण (तपसा)
तोषितःpleased/satisfied
तोषितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतुष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृविशेषण (he, being pleased)