Shloka 44
Pṛthivy-Āyāma-Vistara (Extent of the Earth) and Jambūdvīpa–Navavarṣa Description
Devanagari script
शरावसंस्थितत्वात्तु द्वात्रिंशन्मूर्ध्निविस्तृतः / विस्तारात्रिगुणस्तस्य परिणाहः समन्ततः
Transliteration
śarāvasaṃsthitatvāttu dvātriṃśanmūrdhnivistṛtaḥ / vistārātriguṇastasya pariṇāhaḥ samantataḥ
Translation
چونکہ یہ پیالے (شَرَاو) کی مانند قائم ہے، اس لیے اس کی چوٹی پر پھیلاؤ بتیس (ہزار یوجن) ہے؛ اور ہر سمت اس کا محیط اسی پھیلاؤ کا تین گنا ہے۔
Word by Word
शराव-संस्थितत्वात्because of being situated like a shallow bowl/dish
शराव-संस्थितत्वात्:
हेतु (Hetu/Cause)
TypeNoun
Rootशराव + संस्थितत्व (प्रातिपदिक; भाव-नाम from सम्+स्था)
Formतत्पुरुष-समास (Determinative: 'शरावे संस्थितत्वम्'), नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative/हेतु), एकवचन
तुbut; indeed
तु:
निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (particle)
द्वात्रिंशत्thirty-two
द्वात्रिंशत्:
परिमाण (Measure)
TypeNoun
Rootद्वात्रिंशत् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्या (numeral; used indeclinably here)
मूर्ध्निat the top; on the summit
मूर्ध्नि:
अधिकरण (Adhikarana/Location)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
विस्तृतःexpanded; wide
विस्तृतः:
विशेषण (Viśeṣaṇa of मेरुः)
TypeAdjective
Rootवि + स्तृ (धातु) → विस्तृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (Past participle/क्त), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विस्तार-त्रिगुणःthreefold of the breadth
विस्तार-त्रिगुणः:
विशेषण (Viśeṣaṇa of परिणाहः)
TypeAdjective
Rootविस्तार + त्रि + गुण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (Determinative: 'विस्तारस्य त्रिगुणः' = three times the breadth), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तस्यof it (of that mountain)
तस्य:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive), एकवचन
परिणाहःgirth; circumference
परिणाहः:
कर्ता (Karta/Subject; 'circumference/diameter is')
TypeNoun
Rootपरिणाह (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
समन्ततःon all sides; all around
समन्ततः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसमन्ततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)