Shloka 12
Pṛthivy-Āyāma-Vistara (Extent of the Earth) and Jambūdvīpa–Navavarṣa Description
Devanagari script
जंबूद्वीपः पृथुः श्रीमान् सर्वतः पृथुमण्डलः / नवभिश्चावृतः सर्वो भुवनैर्भूतभावनैः
Transliteration
jaṃbūdvīpaḥ pṛthuḥ śrīmān sarvataḥ pṛthumaṇḍalaḥ / navabhiścāvṛtaḥ sarvo bhuvanairbhūtabhāvanaiḥ
Translation
جمبودویپ وسیع اور باجلال تھا؛ اس کا حلقہ ہر سمت پھیلا ہوا تھا، اور وہ بھوتوں کے پرورش کرنے والے نو بھونوں سے پوری طرح گھرا ہوا تھا۔
Word by Word
जंबूद्वीपःJambūdvīpa
जंबूद्वीपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजंबू + द्वीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; समासः: जंबू-द्वीपः (षष्ठी/कर्मधारय-प्रायः; ‘जंबूवृक्षसम्बन्धी द्वीपः’)
पृथुःbroad, vast
पृथुः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपृथु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘जंबूद्वीपः’ इति विशेषण
श्रीमान्splendid, prosperous
श्रीमान्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्रीमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त; ‘जंबूद्वीपः’ इति विशेषण
सर्वतःon all sides
सर्वतः:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (on all sides)
पृथुमण्डलःhaving a broad expanse
पृथुमण्डलः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपृथु + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; समासः: पृथु-मण्डलः (कर्मधारय: ‘broad-circled/with broad expanse’)
नवभिःby nine
नवभिः:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootनवन् (प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग; तृतीया-बहुवचन (Instrumental plural); संख्या-विशेषण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
आवृतःenclosed, surrounded
आवृतः:
Karta (कर्ता) / Predicative adjective (विधेय-विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ√वृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘covered/enclosed’
सर्वःentire
सर्वः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘जंबूद्वीपः’ इति विशेषण
भुवनैःby worlds/regions
भुवनैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया-बहुवचन (Instrumental plural)
भूतbeings, elements
भूत:
Viśeṣaṇa (विशेषण-भाव)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; समासपूर्वपद (as prior member in compound)
भावनैःwith those that sustain beings
भावनैः:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootभावन (प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग; तृतीया-बहुवचन; समासः: भूत-भावनैः (determinative: nourishing/producing beings)