Shloka 148
अग्निनिचयः (Agninichaya) / The Accumulation of Sacred Fire & the Classification of Pitṛs by Time-Order
Devanagari script
यश्चैष पञ्चधात्मा वै प्रोक्तः संवत्सरो द्विजैः / सैकः षट्को विजज्ञे ऽथ मध्वादिऋतुसंज्ञकः
Transliteration
yaścaiṣa pañcadhātmā vai proktaḥ saṃvatsaro dvijaiḥ / saikaḥ ṣaṭko vijajñe 'tha madhvādiṛtusaṃjñakaḥ
Translation
جس سنوتسر کو دِویجوں نے پانچ رُخی ذات والا کہا، وہی ایک ہو کر پھر ‘مدھو’ وغیرہ ناموں والی چھ رِتُوؤں کے طور پر پہچانا گیا۔
Word by Word
यःwhich
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; relative pronoun ‘who/which’
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक निपात; conjunction ‘and’
एषःthis
एषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘this’
पञ्चधात्माfivefold in nature
पञ्चधात्मा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्चधा-आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘fivefold in nature’ (पञ्चधा as avyaya + आत्मा)
वैindeed
वै:
Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात; emphasis
प्रोक्तःis declared
प्रोक्तः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग प्रथमा एकवचन; passive ‘is declared’
संवत्सरःthe year
संवत्सरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंवत्सर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘year’
द्विजैःby the twice-born
द्विजैः:
Kartr-karana (कर्तृकरण)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया बहुवचन; ‘by the twice-born (Brahmins)’
सःthat
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
एकःone
एकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘one’
षट्कःa set of six
षट्कः:
Karma/Predicate (कर्म/समाधिकरण)
TypeNoun
Rootषट्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘group of six/sixfold set’
विजज्ञेbecame known
विजज्ञे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-ज्ञा (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; ‘was known/was recognized’
अथthen
अथ:
Discourse marker (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; sequence marker ‘then’
मध्वादिऋतुसंज्ञकःnamed by seasons starting with Madhu
मध्वादिऋतुसंज्ञकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमधु-आदि-ऋतु-संज्ञक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘having the designation of seasons beginning with Madhu’